فلسفه شبیه شهری است که از ب یرون، برج هایی بلند و خیابان هایی پیچ یده دارد؛ اما وقتی واردش شو ی ، می بینی بسیاری از
ً کوچه هایش هم رفته را قبال ای : در سؤال هایت دربارۀ عدالت، مرگ، اختیار، حقیقت و معنای زندگی. مسئله فقط این است که کسی با ید اول در را باز کند، بعد نقشه بدهد و در نها یت یادت بدهد چطور در این شهر راه بروی ، نه اینکه فقط از پنجره تاکسی نگاهش کنی. سه کتابی که اینجا از آنها حرف میزنیم، دقیقا همین سه نقش را دارند: یکی دعوت نامه است، یکی گذرنامهای به دل تار یخ و مابعدالطبیعه، و یکی جعبهابزاری برای اینکه فقط تماشاگر نباش ی.
به جهان فلسفه خوش آمدید
کتاب مارک ب ی. وودفوس، با ترجمه میالد ربیعی، از همان عنوانش قرار نیست تو را به حفظ کردن نام فیلسوفان دعوت
ً کند. میخواهد »مسئله فلسف
نشانت بدهد اصال ی« چه شکل ی است. اینکه چرا بعضی پرسش ها با علم و تجربه حل
نمیشوند، چرا تفاوت باورهای ناسازگار ما را به مسئله فلسف ی میکشاند، رابطه منطقی ایدهها یعنی چه، و چطور با ید
استداللی را خواند که ادعا می کند از مقدمهها نتیجه میگیرد
ین کتاب شبیه اولین جلسه آشنا یی است: ساده، خوش خوان و پر از مثال. از رباتی که حق اعتصاب می خواهد تا میزی که
فیز یکدان آن را بیشتر »خأل« میبیند تا فهم عرفی ر«. کم
ُ
آن را »توپ کم یاد میگیری فلسفه فقط تار یخ عقا ید نیست؛ نوعی
مهارت تشخ یص است. ا ینکه بفهمی با چه نوع ادعایی روبه رو یی: تجربی، پیشین، هنجاری ؟ و بعد سراغ استدالل بروی ،
نه سراغ شخصیت گو ینده
نو یسنده حتی از خواندن و نوشتن فلسفی هم حرف می زند؛ از ا ینکه چطور متن را بفهمیم و چطور از یک ادعا دفاع کنیم .
اما این کتاب بیشتر »نقشه« می دهد تا »تمر ین عملی« . برای همین، بعد از این کتاب، وقت آن است که از سطح عموم ی تر
عبور کنیم و ببینیم مابعدالطبیعه، یعنی قدیمیتر ین بخش فلسفه، در سنت ما و در مواجهه با غرب چه شکلی داشته است.
اینجاست که نوبت به کتاب دوم میرسد.
فلسفه اول ی یا مابعدالطب یعه
کتاب ابوالحسن شعرانی طهران ی، با پژوهش و تدو ین سید حسن صالح ی، یک کتاب معمولی »مقدمه فلسفه« نیست. یک
رساله است؛ رساله ای که در دهههای ابتدایی قرن گذشته نوشته شده و یک ی از نخستین تالش های فارسی برای آشنا کردن
خواننده ایرانی با اصطالحات و مسائل فلسفه جدید ارو پایی است. اما و یژگی اصلی اش این است که فقط ترجمه یا خالصه
نیست؛ نو یسنده می خواهد اصطالحات فلسفه غرب را با زبان فلسفه اسالمی تطبیق بدهد
اینجا با یک جهان کامل روبه رو می شو ی : از فیلسوفان ی ونان پیش از سقراط و مدارس آتن تا فارابی، ابن سینا، غزالی،
ابنرشد، نصیرالدین طوسی و مالصدرا؛ و از آن سو، از دکارت، ال یب نیتز، مالبرانش، کانت، ه یوم و فیلسوفان قرن نوزدهم.
کتاب درباره »امور عامه«، وجود، ماهیت، قوه و فعل، مقوالت، علل اربع، زمان و مکان، جسم، حیات، تجرد نفس،
براهین اثبات صانع، جبر و اختیار و مسئله شر حرف می زند.
باید صادق باشیم: این کتاب برای خواننده امروزی ، به و یژه تازه راحت ن
ً
کار، کامال یست. نثرش قدیمی است، گاهی
اصطالحات فرانسه و عربی در هم می آمیزند و بعض ی بحث ها نیاز به توضیح استاد یا مطالعه مکمل دارند. اما همین
دشواری ، بخشی از جذابیتش است: تو را با لحظهای تار یخ ی آشنا می کند که یک اندیشمند ایرانی می خواهد از دو سنت
فکری متفاوت، یک زبان مشترک بسازد. این کتاب فقط »اطالعات« نمی دهد؛ نشان میدهد فلسفه چطور در یک فرهنگ
»بومی« م ی شود و چطور می توان با یک سنت فلسفی، سنت د ی گر را خواند و نقد کرد.
پس از این سفر به عمق مابعدالطبیعه، ممکن است احساس کن ی حاال نقشه داری و تار یخ هم د یدی ، اما هنوز در خواندن
متنهای دشوار، بحث کالسی ، نوشتن مقاله و آماده شدن برا ی امتحان فلسفه دستوپا میزنی. اینجاست که با ید سراغ
کتاب سوم بروی .
