فهرست مطالب

• مقدمه
• فصل اول: شناسایی و تعریف عقل عملی و دستگاه اخلاقی در نظریه ارسطو
• فصل دوم: نظریه‌های اخلاقی فیلسوفان مسلمان
• فصل سوم: عقل عملی و عقل اخلاقی نزد فیلسوفان کلاسیک غرب (دکارت، اسپینوزا، کانت)
• فصل چهارم: مدخل تأسیسات اخلاق
• کتاب‌نامه و نمایه

کتاب «قانون اخلاق بر پایه نقد عقل به عقل» نوشتۀ علی عابدی شاهرودی و تدوین سید حمیدرضا حسنی، از سوی انتشارات کتاب طه منتشر شده است. این کتاب تاریخ فلسفۀ اخلاق نیست؛ بلکه می‌کوشد با نقد عقلانی، پاره‌ای از مهم‌ترین نظریه‌های اخلاقی کلاسیک غربی و اسلامی را تحلیل و سنجش کند و در ادامه، به سوی طرح یک نظریۀ منسجم دربارۀ قانون اخلاق و تأسیسات اخلاقی حرکت کند. نویسنده ابتدا ارسطو را به عنوان یکی از اثرگذارترین فیلسوفان غربی و مورد توجه در تمدن اسلامی بررسی می‌کند، سپس به سنت فلسفی جهان اسلام می‌پردازد و دیدگاه‌های مسکویه، ابن‌سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، صدرالمتألهین و حکیم سبزواری را تحلیل می‌کند. پس از آن، آرای دکارت، اسپینوزا و کانت را شرح و نقد می‌کند. ویژگی اصلی کتاب، موشکافی عقلی در نظریه‌ها و کوشش برای جداسازی نهادهای اخلاقی از نظریه‌های خاص است. این اثر برای پژوهشگران فلسفۀ اخلاق، فقه و حقوق، کلام، فلسفۀ اسلامی و دانشجویان علاقه‌مند به مباحث عقل عملی و عقل اخلاقی قابل استفاده است.

فصل اول: شناسایی و تعریف عقل عملی و دستگاه اخلاقی در نظریه ارسطو
این فصل به تحلیل نظریۀ اخلاقی ارسطو بر پایۀ کتاب اخلاق نیکوماخوس می‌پردازد. مباحثی مانند خیر برین، سعادت، فضیلت، حد وسط، اختیار، فعل ارادی و غیرارادی، عدالت، لذت و رذیلت بررسی می‌شود. نویسنده در پایان، نظریۀ ارسطو را تفسیر و نقد می‌کند و نقاط قوت و ضعف آن را نشان می‌دهد.

فصل دوم: نظریه‌های اخلاقی فیلسوفان مسلمان
این فصل به عقل عملی و عقل اخلاقی در اندیشۀ فیلسوفان مسلمان اختصاص دارد. دیدگاه‌های مسکویه، ابن‌سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، صدرالمتألهین و حکیم سبزواری شرح و سنجش می‌شود. همچنین مسائل حل‌نشده در متون فلسفۀ اسلامی، نسبت عقل نظری و عقل عملی، حسن و قبح عقلی، سعادت، فضیلت و رابطۀ عقل و شرع بررسی می‌گردد. در پایان، عقل عملی در کلام و مباحث کلامی مرتبط با حسن و قبح نیز مطرح می‌شود.

فصل سوم: عقل عملی و عقل اخلاقی نزد فیلسوفان کلاسیک غرب
این فصل سه فیلسوف مهم دورۀ جدید غرب را بررسی می‌کند: دکارت، اسپینوزا و کانت. در بخش دکارت، بنیادهای فلسفۀ او، عواطف، اراده، اختیار و طرح اخلاق موقت و اخلاق دائم تحلیل می‌شود. در بخش اسپینوزا، خیر و شر، عواطف، بردگی انسان در برابر عواطف، عقل و آزادی انسان، شناخت شهودی و عشق عقلی به خدا بررسی می‌گردد. بخش کانت مفصل‌تر است و به بنیاد مابعدالطبیعه اخلاق، عقل عملی محض، قانون اخلاق، خودآیینی اراده، جدل عقل عملی، اصول موضوعه مانند هستی خدا، جاودانگی نفس و آزادی اراده، و روش‌شناسی عقل عملی می‌پردازد.

فصل چهارم: مدخل تأسیسات اخلاق
این فصل مدخلی برای طرح نظریۀ تأسیسات اخلاق است. نویسنده پس از نقد و سنجش نظریه‌های پیشین، به سراغ مقوله‌ها، نهادها و تأسیسات اخلاقی می‌رود و مباحثی مانند شخص، شخصیت جمع، خانواده، شهر، شارستان، کشور اخلاق و جهان اخلاق را مطرح می‌کند. همچنین مسئلۀ تعارض اختیار و ضرورت، علیت پایه و احاطی، ارادۀ آزاد و مسئول، و نسبت عقل و اراده بررسی می‌شود. این فصل زمینه‌ای برای گذار از نقد نظریه‌ها به سوی طرح نظام اخلاقی مورد نظر نویسنده فراهم می‌کند.