فهرست مطالب

• مقدمه
• چند یادداشت
• دفتر اول: قسمتی از زندگینامه حسن رشدیه
• دفتر دوم: زندگینامه حسن رشدیه در زمان مشروطیت
• دفتر سوم: قسمتی از نوشته‌های حسن رشدیه
• دفتر چهارم: عارف یا مقدمۀ معارف
• دفتر پنجم: مسلمین کی بسنّی و شیعه منقسم شدند؟
• پیوست: وطن دیلی
• نمایه‌ها

مقدمه
معرفی مجموعه، جایگاه میرزا حسن رشدیه در تاریخ آموزش نوین ایران، نقد روایت‌های افراطی و تفریطی دربارهٔ او، توضیح روش بازخوانی اسناد و حفظ رسم‌الخط اصلی، معرفی نسخه‌های موجود و توضیح دربارهٔ افزوده‌ها و پانوشت‌ها.

دفتر اول: قسمتی از زندگینامه حسن رشدیه
خاطرات رشدیه از نسب و تولد، تحصیل و فضای علمی تبریز، سفر به ایروان و قفقاز، آشنایی با مدارس جدید، سفر به عثمانی و مصر و بیروت، فراگیری اصول تعلیم و الفبای صوتی، تأسیس مکتب در ایروان و سپس تبریز، مقاومت مکتب‌داران و علما، تکفیر و کارشکنی‌ها، و ماجرای دیدار با ناصرالدین‌شاه و آمدن به تبریز.

دفتر دوم: زندگینامه حسن رشدیه در زمان مشروطیت
روایت رشدیه از حوادث مشروطه: از عزل اتابک و ماجرای مسیو نوز تا انجمن معارف، عدالت‌خواهی، نقش بهبهانی و طباطبایی، شب‌نامهٔ غیرت، بازداشت و تبعید او به کهریزک و خراسان و کلات، سفر به تنکابن و رشت، همراهی با سپهسالار، درگیری‌های کمیته‌ها و مجاهدین، ماجراهای آستارا و باکو، و سرانجام بازگشت به تهران پس از فتح مشروطه؛ همراه با نقدهای رشدیه بر برخی رفتارهای مشروطه‌خواهان.

دفتر سوم: قسمتی از نوشته‌های حسن رشدیه
گزیده‌ای از نوشته‌ها و یادداشت‌های رشدیه دربارهٔ آسیب‌شناسی مکتب‌های تبریز، عثمانی و مصر، اصول تعلیم، گواهی تدریس از دارالمعلمین فرانسوی‌ها در بیروت، و بخش‌هایی از تجربه‌ها و مشاهدات او در آموزش، سیاست و اجتماع؛ از جمله نقد رفتار خوانین و مجاهدین و مذاکرات مربوط به مغان و کمیته‌ها.

دفتر چهارم: عارف یا مقدمۀ معارف
روایت تفصیلی رشدیه از پیشینهٔ تأسیس مدارس جدید در ایران، سفرهای او به عثمانی، مصر و بیروت، آشنایی با روش‌های نوین تعلیم، طراحی روش الفبای صوتی، تأسیس مدرسه در ایروان، مقاومت علما و مکتب‌داران، دیدار با ناصرالدین‌شاه، آمدن به تبریز و تهران و تلاش برای تأسیس دارالمعلمین و انجمن معارف.

دفتر پنجم: مسلمین کی بسنّی و شیعه منقسم شدند؟
رساله‌ای در پاسخ به پرسشی دربارهٔ تاریخ انشعاب سنی و شیعه؛ بحث در تفاوت اصول و فروع، نقد تاریخی خلافت و حوادث سقیفه و فدک و جمل و صفین، و بررسی تلاش‌های برخی مصلحان برای اتحاد اسلامی مانند سید مرتضی، نادرشاه، سید جمال‌الدین، محمد عبده، شیخ‌الرئیس قاجار، سید احمدخان و آخوند خراسانی.

پیوست: وطن دیلی
ترجمهٔ فارسی «وطن دیلی»، کتاب آموزشی رشدیه به زبان ترکی برای آموزش الفبا به روش صوتی؛ شامل بخش الفبا، واژه‌ها، پند پدران و امثال لقمان حکیم. این بخش نشان‌دهندهٔ روش آموزشی نوین رشدیه و رویکرد او به آموزش زبان و تربیت اخلاقی است.