فهرست مطالب

• فصل اول: مقدمه و تاریخچه
• فصل دوم: کلیات و مفاهیم
• فصل سوم: قاعدۀ فراغ دادرس در فقه
• فصل چهارم: قاعدۀ فراغ دادرس در حقوق ایران
• فصل پنجم: قاعدۀ فراغ دادرس در دادرسی‌های کیفری
• فصل ششم: نتیجه‌گیری، پیشنهادها و پیوست‌ها
• منابع و مآخذ

کتاب «قاعدۀ فراغ دادرس در فقه و حقوق ایران» نوشتۀ حمدالله سلیمانی ساردو، به بررسی یکی از قواعد مهم آیین دادرسی می‌پردازد: پس از صدور حکم و فراغت دادرس از رسیدگی، اصل بر عدم جواز رجوع به حکم است و قاضی صادرکننده نمی‌تواند بدون مجوز قانونی یا شرعی آن را تغییر دهد، نقض کند یا از آن عدول نماید. نویسنده این قاعده را با معادل فقهی «عدم جواز رجوع از حکم» پیوند می‌دهد و می‌کوشد مبانی آن را از آیات، روایات، اجماع، عقل، سیره و عرف نشان دهد. کتاب در شش فصل تنظیم شده و علاوه بر مباحث نظری، به قوانین ایران، رویۀ قضایی و نمونه آراء نیز توجه دارد. این اثر برای پژوهشگران فقه و حقوق، قضات، وکلا و دانشجویان آیین دادرسی مدنی و کیفری قابل استفاده است.

فصل اول: مقدمه و تاریخچه
به اهمیت قاعده، جایگاه آن در دادرسی مدنی و کیفری، مفهوم فراغ دادرس، پیشینۀ تاریخی در حقوق روم و اسلام، و طرح کلی مباحث کتاب می‌پردازد.

فصل دوم: کلیات و مفاهیم
تعریف قاعده فقهی، مسئلۀ فقهی و قاعدۀ اصولی، تفاوت‌های آن‌ها، تعریف فراغ دادرس، جایگاه قاعده در حقوق، نسبت آن با استیناف و پژوهش، اجزا، نقض احکام و تبدل رأی و فتوا را بررسی می‌کند.

فصل سوم: قاعدۀ فراغ دادرس در فقه
مبانی فقهی عدم جواز رجوع از حکم، نظریات فقهای شیعه و اهل سنت، ادلۀ شرعی مانند آیات، روایات، اجماع، عقل و سیره، ادلۀ عرفی، نسبت قاعده با استیناف، استثنائات فقهی و شرایط حاکمیت قاعده را تحلیل می‌کند.

فصل چهارم: قاعدۀ فراغ دادرس در حقوق ایران
تاریخچۀ قاعده در حقوق ایران پیش و پس از انقلاب، جایگاه آن در قوانین آیین دادرسی مدنی و کیفری، رویۀ قضایی، مقایسۀ آن با قاعدۀ اعتبار امر قضاوت‌شده، موارد جواز رجوع و ضمانت‌ اجراهای شرعی، کیفری، انتظامی و مدنی را بررسی می‌کند.

فصل پنجم: قاعدۀ فراغ دادرس در دادرسی‌های کیفری
تعریف دعوای کیفری، مراجع رسیدگی، دادسرا و دادگاه‌های کیفری، تصمیمات دادسرا، آرای کیفری و آثار آن، استثنائات قاعده در حدود، قصاص، دیه و تعزیرات، آزادی مشروط، تعلیق مجازات، تجمیع احکام، اعادۀ دادرسی و اعتراض ثالث کیفری را شرح می‌دهد.

فصل ششم: نتیجه‌گیری، پیشنهادها و پیوست‌ها
جمع‌بندی مباحث، نتایج پژوهش، پیشنهادهای تقنینی و قضایی و نمونه‌هایی از آرای مرتبط با فراغ دادرس و موارد جواز رجوع را ارائه می‌کند.