فهرست مطالب

• بخش الف: نگرش برون‌دینی
  ۱. ایمان، رسالت و نقد نگرش برون‌دینی
  ۲. بی‌طرفی، مرزهای دین و پیش‌فرض‌های ناپیدا
  ۳. هدایت، ضلالت و حصر ایمان و کفر
  ۴. عقل، تعلقات و امکان تعقل برون‌دینی
  ۵. نقد بی‌طرفی مدرنیستی و تکثرگرایی
  ۶. حق، ضلالت و نفی منطقه‌فراغ
• بخش ب: تأملاتی در باب حق
  ۷. معنای حق و حقانیت الهی
  ۸. حق، حقوق انسان و نسبت آن با حق الهی
  ۹. حق، وزن اعمال و وعده الهی
  ۱۰. حق، فرمانفرمایی و قیامت

کتاب سیاه نوشته سعید زیباکلام از دو بخش اصلی تشکیل شده است و در قالب قطعه‌های کوتاه و شماره‌دار، با تکیه بر آیات قرآن، یکی از بنیانی‌ترین نگرش‌های مدرنیته یعنی نگرش برون‌دینی را بررسی و نقد می‌کند. مقصود نویسنده در مقدمه این است که این تأملات برای متقاعدکردن کسی نوشته نشده، بلکه برای اعلام و تحلیل تبعات یک جریان فکری فراگیر در جامعه معاصر ایران است.

بخش الف با عنوان نگرش برون‌دینی، مهم‌ترین بخش کتاب است. نویسنده نشان می‌دهد که اگر کسی خود را کاملاً از باورها و ارزش‌های دینی بیرون بگذارد و بخواهد از موضعی بی‌طرف درباره دین، وحی، رسالت، هدایت، کفر و ایمان داوری کند، در عمل به نتایجی می‌رسد که با آموزه‌های دینی سازگار نیست. در این بخش، آیات مربوط به ایمان‌نیاوردن اقوام، درخواست معجزه، استکبار، تکذیب رسل، هدایت و ضلالت، و عذاب اقوام بررسی می‌شود. نویسنده تأکید می‌کند که موضع بی‌طرفانه وجودی و معرفت‌شناختی، به معنای دقیق کلمه، ممکن نیست و هر انسانی پیشاپیش در شبکه‌هایی از تعلقات، پیش‌فرض‌ها و ارزش‌ها قرار دارد.

بخش ب با عنوان تأملاتی در باب حق، به مفهوم حق می‌پردازد. نویسنده حق را مفهومی بنیانی، تجزیه‌ناپذیر و تقویم‌کننده می‌داند و با ارجاع به آیات، نشان می‌دهد که حق در نهایت به خداوند و فرمان او بازمی‌گردد. در این بخش، نسبت حق الهی با حقوق انسانی، معنای حق‌بودن وعده الهی، وزن اعمال در قیامت و فرمانفرمایی حق در آخرت بررسی می‌شود. نویسنده در پی آن است که نشان دهد انسان نمی‌تواند خود را واضع نهایی حق و حقوق در عالم خلقت بداند و در برابر حق الهی موضعی کاملاً بی‌طرف اتخاذ کند.

به طور کلی، کتاب سیاه را می‌توان نقدی فلسفی و قرآنی بر نگرش برون‌دینی و بی‌طرفی مدرنیستی دانست که با زبانی جدلی، پرسش‌گر و گاه اعتراضی، خواننده را به تأمل در پیش‌فرض‌های ناپیدای خود فرا می‌خواند.

این کتاب درباره چیست؟

اثر «کتاب سیاه» ادعا می‌کند که با معیارهای برون‌دینی نمی‌توان از باورهای دینی به طور اتم و اکمل دفاع کرد و نیز گزاره‌های اصلی و اساسی دینی برای فردی که بیرون از دین قرار دارد، بی‌معنا و نادرست می‌شود.

و مناسب چه کسانی است؟

دانشجویان و محققان کلام اسلامی.

طلاب و پژوهشگران حوزه‌های علمیه.

کسانی که تمایل‌دارند بدانند چه نقدهای برون دینی به باورهای دینی وجود دارد.