فهرست کلی مطالب

• مقدمه
• فصل اول: مفاهیم و کلیات موضوع
• مفهوم قرارداد بانکی، بانکداری اسلامی
• انواع قراردادهای بانکی: تجهیز منابع، تخصیص منابع، خدمات بانکی
• اصول حاکم: صوری نبودن معاملات، الزام به ایفای تعهدات، تراضی، تبعیت عقد از قصد، ممنوعیت غرر
• ماهیت قراردادهای بانکی: معاوضی و غیرمعاوضی
• فصل دوم: آثار حقوقی عدم اطلاع مشتری از مفاد قراردادهای بانکی
• قراردادهای بانکی به عنوان قراردادهای الحاقی
• آثار در قراردادهای غیرمعاوضی (مسامحی)
• آثار در قراردادهای معاوضی
• آثار غیرقراردادی: نظریه تقصیر، مسئولیت محض بانک‌ها
• فصل سوم: اثبات ادعای عدم اطلاع مشتری بانک از مفاد قرارداد بانکی
• مبانی، ماهیت و موضوع اثبات
• شیوه‌های اثبات: امارات قضایی، اصول عملی، وضعیت متصدی بانک، رویه قضایی
• فهرست منابع

کتاب «پژوهشی نو در قراردادهای بانکی» نوشته طاهره کریمی، وکیل دادگستری و کارشناس ارشد حقوق خصوصی، به یکی از چالش‌های مهم نظام بانکی می‌پردازد: ادعای مشتری مبنی بر عدم اطلاع از مفاد قرارداد بانکی.

فصل اول به مفاهیم و کلیات اختصاص دارد: تعریف بانک و بانکداری اسلامی، انواع قراردادهای بانکی در سه حوزه تجهیز منابع، تخصیص منابع و خدمات بانکی، و اصول حاکم بر این قراردادها مانند اصل صوری نبودن معاملات، الزام متعاملین به ایفای تعهدات، ضرورت تراضی، تبعیت عقد از قصد و ممنوعیت غرر. همچنین ماهیت قراردادهای بانکی از جهت معاوضی یا غیرمعاوضی بودن بررسی می‌شود.

فصل دوم آثار حقوقی عدم اطلاع مشتری را تحلیل می‌کند. ابتدا قراردادهای بانکی به عنوان قراردادهای الحاقی معرفی می‌شوند؛ قراردادهایی که بانک شرایط آن را از پیش تنظیم می‌کند و مشتری یا می‌پذیرد یا کنار می‌کشد. سپس آثار عدم اطلاع در قراردادهای غیرمعاوضی (مسامحی) و معاوضی بررسی می‌شود. در بخش آثار غیرقراردادی، نظریه تقصیر و مسئولیت محض بانک‌ها بر اساس بند ج ماده ۳۵ قانون پولی و بانکی و مسئولیت بدون تقصیر بانک در قبال مشتریان تحلیل می‌گردد.

فصل سوم به اثبات ادعای عدم اطلاع می‌پردازد. مبانی، ماهیت و موضوع اثبات، بار اثبات دلیل، تشخیص مدعی و منکر، و شیوه‌های اثبات مانند امارات قضایی، اصول عملی، وضعیت و ظاهر حال متصدی بانک و رویه قضایی بررسی می‌شود. نتیجه آنکه اثبات عدم اطلاع امری ذهنی و دشوار است، اما غیرممکن نیست؛ می‌توان آن را با دلیل غیرمستقیم، اماره قضایی یا اصول عملی ثابت کرد. در پایان، نمونه آرای قضایی مربوط به بطلان قراردادهای بانکی به دلیل مغایرت با شرع و قانون آورده شده است.

کتاب برای حقوقدانان، کارشناسان بانکی، دانشجویان حقوق و علاقه‌مندان به بانکداری اسلامی مفید است و به شناسایی چالش‌ها و ارائه راهکار در قراردادهای بانکی کمک می‌کند.