فهرست کلی مطالب

• پیشگفتار مؤلف
• پیشگفتار مترجم
• بخش اول: لیبرالیسم و کثرت‌گرایی
• مقدمه‌ای به بخش نخست
• لیبرالیسم سیاسی
• از پروتستانتیسم لیبرال به کثرت‌گرایی دینی
• کثرت‌گرایی دینی جان هیک
• کثرت‌گرایی دینی نجات‌شناختی و معرفت‌شناختی
• تجربه عرفانی؛ نظر آلستون درباره ارزش معرفتی تجربه دینی
• چالش معرفت‌شناختی کثرت‌گرایی دینی
• ایرادهای دیگر نسبت به هیک: بعد عملی دین، عدم تسامح، شخصی‌شدن دین، پساتجدد، برنامه اصلاح اخلاق دینی
• چرا مسلمانان باید کثرت‌گرایی دینی فروکاهشی را رد کنند؟
• غیرقابل قبول بودن شمول‌گرایی
• بخش دوم: کثرت‌گرایی دینی غیرفروکاهشی اسلام
• مبانی و رابطه با عقلانیت
• نقد نسبی‌گرایی
• هفت دلیل بر بطلان نسبیت فرهنگی دین
• تناقض‌های اعتقادی و عملی
• نتیجه‌گیری

کتاب «اسلام و کثرت‌گرایی دینی» اثر محمد لگنهاوزن، پژوهشی در حوزۀ الهیات تطبیقی و فلسفه دین است. نویسنده با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی، نسبت اسلام با کثرت ادیان را بررسی می‌کند و به‌ویژه به نقد کثرت‌گرایی دینی جان هیک، فیلسوف دین مسیحی، می‌پردازد. پرسش اصلی این است که آیا از منظر یک مسلمان معتقد می‌توان به گونه‌ای از کثرت‌گرایی دینی قائل شد که نه به نسبی‌گرایی و نه به انکار حقانیت اسلام بیانجامد.

لگنهاوزن نخست ریشه‌های کثرت‌گرایی دینی را در پروتستانتیسم لیبرال، رمانتیسیسم، شلایرماخر، اتو و ترلچ نشان می‌دهد. سپس انواع کثرت‌گرایی را تفکیک می‌کند: نجات‌شناختی، معرفت‌شناختی، حقیقت‌شناختی، هنجاری و وظیفه‌شناختی. به باور او کثرت‌گرایی هیک فروکاهشی است؛ زیرا همه ادیان را واکنش‌های انسانی به حقیقت نهایی غیرقابل بیان می‌داند و تفاوت‌ها را صرفاً فرهنگی می‌شمارد. این دیدگاه با آموزه‌های اسلامی مانند خاتمیت، شریعت و حقانیت اسلام سازگار نیست.

نویسنده همچنین نقدهای فیلسوفان مسیحی مانند آلستون، پلانتینگا، فن اینواگن و ماورودس را بر هیک بررسی می‌کند و نشان می‌دهد تجربه دینی به تنهایی نمی‌تواند توجیه‌کننده ادعاهای متعارض باشد. در بخش دوم، لگنهاوزن از «کثرت‌گرایی دینی غیرفروکاهشی» دفاع می‌کند. بر اساس این دیدگاه، حقیقت و نجات منحصر به یک سنت نیست، اما ادیان را نمی‌توان صرفاً برابر و نسبی دانست. قرآن ادیان پیشین را تأیید می‌کند، ولی اسلام را دین کامل و نهایی برای عصر حاضر می‌داند. کسانی که از سر قصور و نه تقصیر به اسلام دست نیافته‌اند، ممکن است مشمول رحمت الهی شوند. در پایان، نویسنده با نقد دیدگاه سیدحسین نصر و جان هیک، بر ضرورت حفظ حقانیت اسلام همراه با تسامح و احترام به پیروان دیگر ادیان تأکید می‌کند. کتاب برای دانشجویان فلسفه دین، الهیات و مطالعات ادیان مفید است.