فهرست کلی مطالب

• پیشگفتار و مدخل
• فصل اول: تعبیر — تقدم وجه عاطفی در کتاب «درباره دین»؛ احساس وابستگی مطلق: کتاب «ایمان مسیحی»؛ تعبیر و اندیشه.
• فصل دوم: تفسیر — سنت هرمنوتیک؛ سنت پراگماتیک؛ درک و تبیین.
• فصل سوم: احساسات — هیوم و نظریه سنتی؛ دیدگاه ارسطو؛ نقد فلسفی و روان‌شناختی؛ تجربه کلاسیک تغییر دین؛ علت‌یابی.
• فصل چهارم: عرفان — جستجوی جوهر عرفانی؛ بیان‌ناپذیری؛ کیفیت معرفتی.
• فصل پنجم: ایضاح — اعتبار محسوس؛ تجربه دینی؛ تبیین؛ ارجاع‌گری توصیفی و تبیینی؛ تدابیر حفاظتی؛ تبیین تجربه دینی.
• فصل ششم: خاتمه؛ یادداشت‌های مترجم؛ واژه‌نامه‌ها و کتابنامه.

کتاب «تجربه دینی» اثر وین پرادفوت، ترجمه عباس یزدانی، از آثار مهم فلسفی ـ تحلیلی در حوزه فلسفه دین و مطالعات دین است. پرادفوت در این کتاب مفهوم «تجربه دینی» را که در دو سده اخیر در اندیشه دینی و مطالعه آکادمیک دین محوریت یافته، بررسی و نقد می‌کند. او نشان می‌دهد این مفهوم چندان قدیمی نیست و در واکنش به نقدهای عصر روشنگری و کانت بر متافیزیک و براهین اثبات وجود خدا، به‌ویژه با شلایرماخر، شکل گرفته است.

استدلال اصلی کتاب آن است که تجربه دینی مستقل از مفاهیم، عقاید، زبان و اعمال دینی نیست. برخلاف تصور رایج، احساساتی مانند احساس وابستگی مطلق یا تجارب عرفانی، حالات درونی بسیط و بی‌واسطه نیستند؛ بلکه متضمن پیش‌فرض‌های مفهومی، قضاوت‌ها و اسنادهای علّی‌اند. پرادفوت با بهره‌گیری از ارسطو، هیوم، ویلیام جیمز و روان‌شناسی شناختی (آزمایش‌های شاختر) توضیح می‌دهد که احساسات صرفاً تأثرات حسی نیستند، بلکه ارزیابی و تفسیر جهان را در خود دارند.

فصل‌های مربوط به عرفان، دو ویژگی مشهور تجارب عرفانی یعنی «بیان‌ناپذیری» و «کیفیت معرفتی» را تحلیل می‌کند. پرادفوت بیان‌ناپذیری را نه یک وصف ساده پدیدارشناختی، بلکه قاعده‌ای دستوری و «علامت حفاظت» می‌داند که هر وصف معینی را رد می‌کند. او همچنین میان «ارجاع‌گری توصیفی» و «ارجاع‌گری تبیینی» تمایز می‌گذارد: اولی را باید کنار گذاشت، اما دومی برای مطالعه علمی دین مجاز و لازم است. به همین دلیل، «تدابیر حفاظتی» سنت شلایرماخری را نقد می‌کند که می‌کوشند تجربه دینی را از هر تبیین طبیعی یا غیردینی مصون نگه دارند.

در بخش تفسیر، دو سنت هرمنوتیک و پراگماتیک مقایسه می‌شود و بر نقش زبان، بافت فرهنگی و قواعد اجتماعی در شکل‌گیری تجربه تأکید می‌گردد. نتیجه کلی کتاب این است که تجربه دینی همواره تفسیرشده و مقید به مفاهیم است، اما این به معنای بی‌اعتبار بودن آن نیست؛ بلکه مطالعه دقیق آن نیازمند تحلیل توصیفی و تبیینی توأمان است. کتاب برای پژوهشگران فلسفه دین، کلام، روان‌شناسی دین و مطالعات تطبیقی ادیان اثری راهگشا و انتقادی است.