فهرست کلی مطالب

• سخن ناشر و مقدمه
• فصل اول: تئودیسه ایرنائوس؛ زندگی و آثار، پدران پیش و پس از او، تصویر خدا، صورت و شباهت به خدا، انسان نابالغ، مسیح، اختیار، آدم و حوا، آزادی شناختی، کلمنت، گریگوری، سیریل، شلایرماخر
• فصل دوم: توصیف تئودیسه پرورش روح جان هیک؛ شر اخلاقی، اختیار، فاصله معرفتی، شر طبیعی، درد و رنج، درد حیوانات، معنای زندگی، هدف آفرینش، خلقت دومرحله‌ای، رنج‌های گزاف، اصل معاد، حیات‌های متوالی، رستگاری جهانی
• فصل سوم: تحلیل مبانی تئودیسه؛ معرفت‌شناختی، جهان‌شناختی، انسان‌شناختی، کلامی و آخرت‌شناختی
• فصل چهارم: نقد تئودیسه؛ موافقان (سوینبرن، چی‌تام، کلارک، مطهری، جعفری) و اشکال‌ها در اصل ادعا، مبانی و روش
• جمع‌بندی، نتیجه‌گیری، منابع و نمایه‌ها

این کتاب یکی از آثار تخصصی در حوزه فلسفه دین و مسئله شر است که به‌طور خاص به تئودیسه «پرورش روح» جان هیک می‌پردازد. هیک، فیلسوف دین معاصر، این نظریه را با الهام از ایرنائوس، پدر کلیسای شرقی قرن دوم، صورت‌بندی کرده است. بر اساس این تئودیسه، جهان نه بهشتی برای لذت بی‌رنج، بلکه محیطی برای تربیت، رشد و پرورش روح انسان است. شرور و رنج‌ها، هرچند ناخوشایندند، در فرآیند تکامل معنوی و اخلاقی انسان نقش دارند و او را به «شباهت به خدا» نزدیک می‌کنند.

نویسنده ابتدا تاریخچه اندیشه ایرنائوسی را از پدران پیش از ایرنائوس تا شلایرماخر پی می‌گیرد و نشان می‌دهد چگونه این ایده در قرن بیستم توسط هیک احیا و بازخوانی شد. سپس تئودیسه هیک را در دو بخش شر اخلاقی و شر طبیعی توصیف می‌کند: شر اخلاقی لازمه اختیار انسان است و شر طبیعی، به‌ویژه درد و رنج، ابزاری برای پرورش فضایلی چون صبر، فداکاری و همدردی است. هیک برای پاسخ به رنج‌های گزاف و بی‌غایت، به اصل معاد، حیات‌های متوالی و رستگاری جهانی متوسل می‌شود.

فصل سوم مبانی این تئودیسه را تحلیل می‌کند: فاصله معرفتی، تمایز بود و نمود، واقع‌نمایی زبان دین، کثرت‌گرایی معرفتی، حاکمیت قوانین ثابت، غایت‌مندی جهان، آزادی انسان، تکامل داروینی، تصویر خدا، ایمان و آخرت‌شناسی. فصل چهارم به نقدها اختصاص دارد؛ موافقانی چون سوینبرن و مطهری و منتقدانی که اصل ادعا، مبانی و روش هیک را به چالش می‌کشند. مهم‌ترین اشکال، ناتوانی تئودیسه در تبیین رنج‌های گزاف، بی‌پاسخ ماندن برخی شرور در این جهان، ابهام در حیات‌های متوالی و ناسازگاری رستگاری جهانی با آزادی انسان است.

این کتاب برای دانشجویان فلسفه دین، کلام و الهیات، و علاقه‌مندان به مسئله شر و تئودیسه‌های مسیحی بسیار سودمند است و تصویری جامع از یک پاسخ مهم به مسئله شر ارائه می‌دهد.