فهرست کلی مطالب

• درآمدی به روابط بینامتنی: مفهوم، پیشینه، مکاتب ساختارگرا و پساساختارگرا، آرای باختین، کریستوا، بارت و ریفاتر، آشکال و ارکان بینامتنیت
• علت برگزیدن بینامتنیت قرآنی و مروری بر فضای سیاسی-اجتماعی عصر حضرت زهرا
• روابط بینامتنی خطبه فدک با قرآن کریم: مصادر، اسناد، انواع روابط ساختاری، لفظی و مضمونی
• روابط بینامتنی خطبه عیادت با قرآن کریم: مفهوم، مصادر، اسناد و تحلیل انواع روابط
• کارکردهای تفسیری روابط بینامتنی: تبیین معنا، جری و تطبیق، تبیین مجمل، مصداق اعلی، مصادیق پنهان، استشهاد به آیات و گسترش مفهومی و مصداقی
• جمع‌بندی، نمودارهای فراوانی، منابع و نمایه

کتاب «روابط بینامتنی خطبه‌های حضرت زهرا با قرآن کریم» اثری پژوهشی در حوزه مطالعات قرآنی، حدیثی و نقد ادبی است که با رویکرد بینامتنیت به بررسی پیوند عمیق خطبه‌های حضرت زهرا (س) با قرآن کریم می‌پردازد. این کتاب می‌کوشد با روشی نظام‌مند، لایه‌های پنهان معنایی کلام فاطمی را در پرتو آیات قرآن آشکار سازد. نویسندگان در بخش نخست، مبانی نظری بینامتنیت را شرح می‌دهند: از سوسور و باختین تا کریستوا، بارت و ریفاتر. سپس آشکال مختلف بینامتنی مانند تطابق، تداخل، موازات، تبعاعد، نفی جزئی، نفی متوازی و نفی کلی را توضیح می‌دهند. در ادامه، خطبه فدک و خطبه عیادت به عنوان دو متن اصلی بررسی می‌شوند. کتاب نشان می‌دهد حضرت زهرا (س) با بهره‌گیری آگاهانه از ساختار، واژگان و مضامین قرآن، کلام خود را به متن وحیانی پیوند زده و در برابر جریان سقیفه، حقانیت امامت و فدک را مستند ساخته است.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد پربسامدترین نوع رابطه بینامتنی در خطبه فدک، «ساختاری تطابقی» و «نفی متوازی» است. حضرت گاه عین آیه را بدون تغییر می‌آورد، گاه با تغییرات صرفی و نحوی آن را با مقصود خویش هم‌سو می‌کند و گاه فقط مضمون آیه را در قالب الفاظ خویش بازمی‌آفریند. در خطبه عیادت نیز بیشترین روابط از نوع ساختاری است و حضرت با استناد به آیات، به توبیخ مهاجران و انصار و اتمام حجت با اهل سقیفه می‌پردازد.

فصل پایانی به کارکردهای تفسیری این روابط اختصاص دارد. نویسندگان ذیل عنوان‌هایی چون تبیین معنا، جری و تطبیق، تبیین مجمل، مصداق اعلی، مصادیق پنهان، استشهاد به آیات و گسترش مفهومی و مصداقی، نشان می‌دهند که خطبه‌های حضرت زهرا (س) خود می‌تواند منبعی برای تفسیر نقلی و توسعه دامنه تفسیر مأثور باشد. این کتاب با ارائه نمودارهای کمّی و تحلیل کیفی، تصویری روشن از گستره دغدغه‌های حضرت زهرا (س) به دست می‌دهد: دفاع از امامت، افشای انحراف سقیفه، تبیین فلسفه احکام و پاسداشت میراث نبوی.

اثر برای پژوهشگران علوم قرآن و حدیث، علاقه‌مندان به تاریخ صدر اسلام، ادبیات دینی و مطالعات بینامتنی بسیار سودمند است و گامی نوین در پیوند مطالعات حدیثی با نظریه‌های ادبی معاصر به شمار می‌رود.