فهرست کتاب:

• پیشگفتار دکتر مهدی گلشنی
• پیشگفتار مؤلف
• مقدمۀ مؤلف
• آیا دین مخالف علم است؟
• آیا علم یک خدای شخصی را نفی می‌کند؟
• آیا تکامل وجود خدا را رد می‌کند؟
• آیا حیات قابل تحویل به شیمی است؟
• آیا جهان مخلوق است؟
• آیا ما به اینجا تعلق داریم؟
• چرا در طبیعت پیچیدگی یافت می‌شود؟
• آیا جهان هدف دارد؟
• آیا دین مسئول بحران محیط زیست است؟

«علم و دین: از تعارض تا گفت‌وگو» نوشتۀ جان اف. هات، استاد الهیات دانشگاه جرج‌تاون آمریکا، و ترجمۀ بتول نجفی است. این کتاب مسئله‌محور است و نه یک تاریخ عمومی علم و دین؛ نویسنده نُه مسئلۀ مهم و پرمناقشۀ امروز را انتخاب کرده و در هر فصل، چهار رویکرد اصلی را در برابر هم قرار می‌دهد: تعارض، تمایز، تلاقی و تأیید.

این کتاب می‌کوشد نشان دهد که بسیاری از تعارض‌های ظاهری میان علم و دین، در واقع محصول «تلفیق» ناموجه علم با نظام‌های اعتقادی غیرعلمی مانند علم‌مداری و ماده‌گرایی است. هات خود را به رویکردهای «تلاقی» و «تأیید» نزدیک می‌داند؛ یعنی علم و دین را متمایز اما مرتبط می‌بیند و معتقد است دین می‌تواند زمینه‌ساز و تأییدکنندۀ جست‌وجوی علمی باشد. پیشگفتار مهدی گلشنی نیز کتاب را برای آشنایی با مباحث روز علم و دین مفید می‌داند، اما هشدار می‌دهد که برخی دیدگاه‌های کلامی مؤلف، به‌ویژه تأثیرپذیری او از الهیات پویشی، با الهیات اسلامی سازگار نیست و باید با نگاه نقادانه خوانده شود.

فصل ۱: آیا دین مخالف علم است؟ معرفی چهار رویکرد تعارض، تمایز، تلاقی و تأیید؛ بررسی نمونه‌های تاریخی مانند گالیله و داروین؛ نقد «تلفیق» و علم‌مداری؛ و توضیح اینکه چرا بسیاری از تعارض‌ها از خلط علم با ایدئولوژی مادی‌گرا یا نص‌گرایی دینی برمی‌خیزد.

فصل ۲: آیا علم یک خدای شخصی را نفی می‌کند؟ بررسی دیدگاه‌هایی مانند وینبرگ و اینشتین؛ بحث دربارۀ خدای شخصی و تصویر غیرشخصی جهان؛ پاسخ تمایزگرایان که فیزیک اساساً به مسئلۀ خدا نمی‌پردازد؛ و تلاش برای نشان دادن تلاقی احتمالی میان فیزیک معاصر و تصور دینی از حضور الهی.

فصل ۳: آیا تکامل وجود خدا را رد می‌کند؟ بررسی داروین، داکینز، خلقت‌گرایی علمی و نقد آن؛ تفکیک نظریۀ تکامل از ماده‌گرایی تکاملی؛ و کوشش برای نشان دادن اینکه تصادف، تنازع بقا و انتخاب طبیعی لزوماً خدا را رد نمی‌کنند و می‌توانند با الهیات تکاملی گفت‌وگو کنند.

فصل ۴: آیا حیات قابل تحویل به شیمی است؟ نقد تحویل‌گرایی متافیزیکی در برابر تحویل‌گرایی روش‌شناختی؛ بررسی دیدگاه کریک و دنیس؛ بحث سطوح واقعیت، اطلاعات زیستی، ذهن و روح؛ و دفاع از این ایده که حیات و ذهن، هرچند به شیمی وابسته‌اند، به‌طور کامل به آن فروکاسته نمی‌شوند.

فصل ۵: آیا جهان مخلوق است؟ بررسی نظریۀ انفجار بزرگ، کیهان‌شناسی کوانتومی، دیدگاه هاوکینگ و بحث «آغاز زمانی»؛ تفکیک «خلقت» از صرف «آغاز جهان»؛ و توضیح اینکه آموزۀ خلقت بیشتر بر وابستگی هستی‌شناختی جهان به خدا تأکید دارد تا بر لحظۀ زمانی آغاز.

فصل ۶: آیا ما به اینجا تعلق داریم؟ بحث دربارۀ جایگاه شعور و انسان در جهان؛ نسبت ذهن و ماده؛ اصل انسان‌محور (آنتروپیک)؛ حضور ناظر در فیزیک جدید؛ و پرسش از اینکه آیا انسان در طبیعت «غریبه» است یا بخشی از آن.

فصل ۷: چرا در طبیعت پیچیدگی یافت می‌شود؟ بررسی نظریه‌های آشوب و پیچیدگی، خودسازماندهی ماده، نقد گولد و ماده‌گرایی تکاملی؛ و کوشش برای فهم پیچیدگی به‌عنوان امری که می‌تواند با الهیات طبیعی و خلاقیت الهی گفت‌وگو کند.

فصل ۸: آیا جهان هدف دارد؟ بحث دربارۀ غایت‌مندی، هدفداری کیهان، نقد غایت‌گرایی علمی و کلامی؛ و بررسی اینکه آیا می‌توان از هدفداری جهان سخن گفت بدون افتادن در تبیین‌های غیرعلمی یا انسان‌محورانه.

فصل ۹: آیا دین مسئول بحران محیط زیست است؟ بررسی دیدگاه مشهور لین وایت که مسیحیت را عامل بحران زیست‌محیطی می‌داند؛ نقد آن؛ و نشان دادن اینکه منابع دینی می‌توانند پشتوانۀ اخلاق زیست‌محیطی باشند، نه علت بحران.