فهرست مطالب

• پیش‌گفتار
  مقدمه
  فصل اول: دیپلماسی مذهبی در خمیرۀ نظام سعودی سرشته است
  فصل دوم: تثبیت نظام: از پان‌اسلامیسم تا جنگ با پان‌عربیسم ناصر و بروز بحران سال ۱۹۷۹
  فصل سوم: آیا آیین وهابی و سلفی‌گری در یک جبهه می‌جنگند؟
  فصل چهارم: تحول دیپلماسی مذهبی
  فصل پنجم: انفجار مهمات
  نتیجه‌گیری
  پیوست اول: مرور سریع دیپلماسی مذهبی عربستان سعودی
  پیوست دوم: برخی از دانش‌آموختگان نامدار دانشگاه اسلامی مدینه
  کتاب‌نامه

کتاب «ماشین ترور» نوشتهٔ پیر کونسا و ترجمهٔ رمضانعلی روح‌اللهی، تحلیلی سیاسی و بین‌المللی دربارهٔ عربستان سعودی و آن چیزی است که نویسنده «دیپلماسی مذهبی» سعودی می‌نامد. نویسنده کتاب را نه یک اثر صرفاً کلامی یا دین‌نامه، بلکه پژوهشی در حوزهٔ علم سیاست و روابط بین‌الملل می‌داند و می‌کوشد نشان دهد که تبلیغ و صدور روایت وهابی از اسلام، پیوندی دیالکتیکی با بقای خاندان سعودی و تثبیت نظام سیاسی این کشور دارد.

محور اصلی کتاب این است که عربستان سعودی طی دهه‌ها با تکیه بر درآمد نفت، شبکه‌ای گسترده از مساجد، مدارس، دانشگاه‌ها، بورس‌های تحصیلی، مؤسسات خیریه، رسانه‌ها و سازمان‌های بین‌المللی اسلامی ایجاد کرده است. نویسنده این شبکه را در خدمت گسترش نفوذ مذهبی و سیاسی سعودی و ترویج قرائتی سخت‌گیرانه و تمامیت‌خواه از اسلام می‌بیند. او در عین حال تأکید می‌کند که میان وهابیت و سلفی‌گری، به‌ویژه از حیث اندیشهٔ سیاسی، تفاوت‌های بنیادینی وجود ندارد و هر دو می‌توانند زمینه‌ساز خشونت، فرقه‌گرایی و افراط باشند.

کتاب همچنین به پیوندهای تاریخی عربستان با غرب، نقش این کشور در جنگ افغانستان، گسترش مدارس مذهبی در پاکستان و آفریقا، فعالیت در بالکان، آسیای مرکزی، اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا، و نسبت این سیاست با ظهور گروه‌هایی مانند القاعده و داعش می‌پردازد. نویسنده بر این باور است که غرب، به‌ویژه آمریکا، در قبال این سیاست مذهبی و پیامدهای آن رویکردی دوگانه و گاه مصلحتی داشته است.

فصل اول: ریشه‌های دیپلماسی مذهبی در نظام سعودی را از پیمان میان ابن‌سعود و محمد بن عبدالوهاب تا شکل‌گیری پادشاهی سعودی و طرح جهانی تبلیغ وهابی بررسی می‌کند.

فصل دوم: به تثبیت نظام سعودی در برابر تهدیدهای ناصر، ظهور اسلام سیاسی با انقلاب ایران، حمله به مسجدالحرام در سال ۱۹۷۹ و پیامدهای آن، و سپس هجوم شوروی به افغانستان و اهمیت «جهاد» برای ریاض می‌پردازد.

فصل سوم: مفصل‌ترین بخش کتاب است و به مقایسهٔ وهابیت و سلفی‌گری، ساختار درونی قدرت روحانیون، پلیس مذهبی، قوانین سخت‌گیرانه، وضعیت شیعیان، تعلیم و تربیت دینی، وزارت امور مذهبی، ادارهٔ سیاسی حج، اتحادیهٔ جهان اسلام، سازمان کنفرانس اسلامی و سازوکارهای تبلیغی سعودی در جهان می‌پردازد.

فصل چهارم: تحول دیپلماسی مذهبی سعودی را در مناطق مختلف جهان دنبال می‌کند؛ از کشورهای مغرب اسلامی و آسیای مرکزی و قفقاز تا اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا. در این فصل، فعالیت‌های سعودی در کشورهایی با اقلیت مسلمان و نیز رقابت با ایران و ترکیه بررسی می‌شود.

فصل پنجم: به بحران‌های بزرگ‌تر می‌پردازد؛ از بحران سال‌های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۱ و حضور نیروهای آمریکایی در عربستان، تا گریز بخشی از سلفی‌ها از مرشد سعودی، بهار عربی، اخوان‌المسلمین، ظهور داعش، رویارویی عربستان و ایران و سیاست ریاض در قبال واشنگتن.

نتیجه‌گیری: جمع‌بندی پژوهش و تأکید بر این نکته که دیپلماسی مذهبی سعودی، سیاستی صرفاً تبلیغی نیست، بلکه ابزاری برای بقای نظام و مدیریت بحران‌های داخلی و خارجی است.