فهرست مطالب

• ۱. درباره مؤلف و کتاب
  ۲. مقدمه
  ۳. کتاب‌خوانی و اهمیت آن
  ۴. کتاب‌نخوانی و چرایی آن
  ۵. کتاب‌نخوانی و تربیت
  ۶. اهمیت دوران کودکی و نوجوانی
  ۷. مدرسه و کتاب‌خوانی؛ تربیت نسل کتاب‌خوان
  ۸. مدرسه کتاب‌نخوانی
  ۹. تحول مدرسه در دهه‌های اخیر
  ۱۰. سوادآموزی و کتاب‌نخوانی
  ۱۱. دو رویکرد اصلی به سوادآموزی کودکان
  ۱۲. ادبیات و سوادآموزی کودکان
  ۱۳. رویکرد سوادآموزی و گرایش به کتاب‌خوانی
  ۱۴. ویژگی‌های مدرسهٔ کتاب‌خوانی؛ مقدمات و مبانی
  ۱۵. مدرسهٔ اسلامی و هدف
  ۱۶. مدرسهٔ محله، مدرسهٔ مردمی
  ۱۷. برنامه‌ریزی درسی و روش‌ها
  ۱۸. مدرسه و کتاب
  ۱۹. مدرسهٔ کتاب‌خوانی
  ۲۰. خانواده و مدرسهٔ کتاب‌خوانی؛ نظام آموزشی: مرجع در امور تربیتی
  ۲۱. همکاری خانواده با مدرسهٔ کتاب‌خوانی
  ۲۲. مدرسه، خانواده و کتاب‌خوانی
  ۲۳. سخن پایانی
  ۲۴. منابع

کتاب «مدرسه کتاب نخوانی: نگاهی به زمینه‌های تربیتی یک بحران فرهنگی» نوشتهٔ حمید سپهر، به بررسی یکی از مهم‌ترین معضلات فرهنگی و تربیتی جامعهٔ ایران، یعنی کاهش شدید گرایش به کتاب‌خوانی، می‌پردازد. نویسنده بر این باور است که «کتاب‌نخوانی» تنها یک مشکل اقتصادی یا مدیریتی نیست، بلکه ریشه در فرایندهای تربیتی خانواده و مدرسه دارد. او نشان می‌دهد که چگونه نظام آموزشی، با غلبهٔ رویکرد «حافظه‌محور»، انتقال اطلاعات به‌جای تربیت، و استفاده از روش‌های نادرست سوادآموزی، ناخواسته به تولید نسل «کتاب‌نخوان» کمک کرده است. کتاب در ادامه، الگوی پیشنهادی «مدرسهٔ کتاب‌خوانی» را با تکیه بر هویت اسلامی، پیوند مدرسه با محله و مسجد، همکاری خانواده و بهره‌گیری از ادبیات و قصه‌گویی معرفی می‌کند.

مقدمه: طرح مسئله، اشاره به هشدارهای رهبر انقلاب دربارهٔ وضعیت کتاب‌خوانی و بیان رویکرد کتاب در ریشه‌یابی تربیتی این بحران.

کتاب‌خوانی و اهمیت آن: تعریف کتاب‌خوانی، تفاوت آن با خواندن پراکنده، نقش کتاب در تمدن و تربیت، و اهمیت آن در شکل‌گیری جامعهٔ اندیشه‌ورز.

کتاب‌نخوانی و چرایی آن: بررسی آمارها و نشانه‌های کاهش کتاب‌خوانی و نقد تحلیل‌های رایج که مشکل را تنها به عوامل اقتصادی یا فرهنگی عمومی نسبت می‌دهند.

کتاب‌نخوانی و تربیت: توضیح اینکه کتاب‌خوان‌شدن یک رفتار اکتسابی و تربیتی است و بدون فرایند تربیتی هدفمند، به‌ویژه در کودکی، شکل نمی‌گیرد.

اهمیت دوران کودکی و نوجوانی: تأکید بر نقش خانواده و مدرسه در پایه‌گذاری عادت کتاب‌خوانی و دشواری ایجاد این عادت در بزرگسالی.

مدرسه و کتاب‌خوانی؛ تربیت نسل کتاب‌خوان: بررسی نقش مدرسه به‌عنوان نهاد اصلی تربیت رسمی و نقد غفلت آن از هدف تربیت نسل کتاب‌خوان.

مدرسه کتاب‌نخوانی: تحلیل عملکرد مدارس موجود و نشان دادن اینکه برخی روش‌ها و فضای آموزشی، به‌جای تقویت کتاب‌خوانی، موجب دلزدگی از کتاب می‌شوند.

تحول مدرسه در دهه‌های اخیر: مرور تغییرات نظام آموزشی، رشد مدرک‌گرایی، حافظه‌محوری و کنکورمحوری و تأثیر آنها بر فاصله‌گرفتن دانش‌آموزان از کتاب.

سوادآموزی و کتاب‌نخوانی: طرح این پرسش که چرا باسوادشدن لزوماً به کتاب‌خوان‌شدن منجر نمی‌شود.

دو رویکرد اصلی به سوادآموزی کودکان: مقایسهٔ رویکرد «تحلیلی» و «کل زبان» و توضیح پیامدهای تربیتی هر یک.

ادبیات و سوادآموزی کودکان: نقش قصه، قصه‌گویی و ادبیات کودک در رشد زبان، رشد شناختی و ایجاد انس با کتاب.

رویکرد سوادآموزی و گرایش به کتاب‌خوانی: بررسی رابطهٔ روش‌های سوادآموزی با گرایش یا بی‌گرایشی کودکان به کتاب و مطالعه.

ویژگی‌های مدرسهٔ کتاب‌خوانی؛ مقدمات و مبانی: ارائهٔ چارچوب کلی برای طراحی مدرسه‌ای که کتاب‌خوانی را به‌عنوان هدف تربیتی جدی دنبال می‌کند.

مدرسهٔ اسلامی و هدف: بازتعریف هدف مدرسه بر محور تربیت و انسان‌سازی، با الهام از سنت مدرسهٔ اسلامی.

مدرسهٔ محله، مدرسهٔ مردمی: پیشنهاد پیوند مدرسه با جامعهٔ محلی، مسجد و خانواده و تأکید بر عدالت آموزشی.

برنامه‌ریزی درسی و روش‌ها: نقد برنامهٔ درسی حافظه‌محور و پیشنهاد روش‌های فعال، مشارکتی، تفکرمحور و مسئله‌محور.

مدرسه و کتاب: چگونگی حضور مؤثر کتاب و کتاب‌خوانی در زندگی روزمرهٔ کلاس و مدرسه.

مدرسهٔ کتاب‌خوانی: جمع‌بندی ویژگی‌های مدرسه‌ای که کتاب‌خوانی را در برنامه، روش و فضای تربیتی خود جای می‌دهد.

خانواده و مدرسهٔ کتاب‌خوانی؛ نظام آموزشی: مرجع در امور تربیتی: نقش نظام آموزشی در راهنمایی خانواده‌ها و مسئولیت آن در آموزش فرزندپروری.

همکاری خانواده با مدرسهٔ کتاب‌خوانی: ضرورت هماهنگی خانه و مدرسه و آموزش روش‌های درست قصه‌گویی و کتاب‌خوانی به والدین.

مدرسه، خانواده و کتاب‌خوانی: جمع‌بندی رابطهٔ سه‌گانهٔ مدرسه، خانواده و کودک در شکل‌گیری عادت کتاب‌خوانی.

سخن پایانی: تأکید دوباره بر ماهیت تربیتی بحران کتاب‌نخوانی و ضرورت رویکرد سیستمی و همه‌جانبه برای حل آن.

## این کتاب درباره چیست؟

کتاب «مدرسه کتاب‌نخوانی» ادعا دارد برای معضل فرهنگیِ پدیده کتاب‌نخوانیِ کشور به‌جای عوامل فرهنگی و مدیریتی به عامل تربیتی توجه شود. به‌ویژه نقش مدرسه و نظام آموزشی را در شکل‌گیری و تدوام این بحران فرهنگی بررسی می‌کند. این کتاب الگوی مدارس اسلامی را برای نزدیک‌تر شدن به فرهنگ کتاب‌خوانی نیز مد نظر قرار می‌دهد.

## و مناسب چه کسانی است؟

– مدیران آموزشی و فرهنگی.

– افرادی که دغدغه‌های اجتماعی، فرهنگی و اسلامی دارند.

– خانواده‌هایی که در تربیت فرزندانشان از الگوی اسلامی تبعیت می‌کنند.

– علاقه‌مندان به بحث‌های فرهنگی مرتبط با کتاب‌خوانی در کشور.