فهرست مطالب

• مقدمه
• فصل اول: روش ارزیابی و فهم حدیث
• فصل دوم: روایات تفسیری
• فصل سوم: روایات اعتقادی
• فصل چهارم: روایات تاریخی
• فصل پنجم: روایات عاشورا
• منابع
• نمایه

این کتاب دفتر اول از مجموعه‌ای است که به نقد و بررسی روایات مشهور اما بی‌اعتبار در حوزه تاریخ و حدیث می‌پردازد. نویسنده تلاش می‌کند نشان دهد که صرف شهرت یک روایت در میان مردم یا منابع، دلیل درستی و اعتبار آن نیست. روش کتاب ترکیبی است از بررسی سندی و رجالی، نقد متنی و محتوایی، عرضه روایات بر قرآن و سنت قطعی، سنجش با عقل قطعی، تاریخ مسلم، حس و تجربه، و همچنین توجه به منبع‌شناسی و پیشینه روایت. کتاب در پنج فصل تنظیم شده و در هر فصل نمونه‌های متعددی از روایات مشهور، به‌ویژه روایات تفسیری، اعتقادی، تاریخی و عاشورایی، بررسی و نقد شده است. مخاطب اصلی آن پژوهشگران حدیث و تاریخ، طلاب، دانشجویان و علاقه‌مندان به نقد روایات و پالایش میراث حدیثی است.

فصل اول: روش ارزیابی و فهم حدیث
این فصل مبانی روش‌شناختی کتاب را بیان می‌کند. مباحثی مانند حجیت سنت، تفاوت حدیث و سنت، اصطلاحات علم حدیث، اقسام خبر واحد، تواتر، علم رجال، توثیق و تضعیف راویان، آسیب‌های فهم حدیث، نقش غالیان در جعل و تحریف روایات، و قواعد نقد متن حدیث بررسی می‌شود. نویسنده تأکید می‌کند که ارزیابی حدیث باید هم سندی و هم محتوایی باشد و هیچ‌کدام به‌تنهایی کافی نیست.

فصل دوم: روایات تفسیری
این فصل به حجیت و بی‌اعتباری روایات تفسیری و معیارهای ارزیابی آن‌ها می‌پردازد. نویسنده نمونه‌های متعددی از تطبیق‌ها و تأویل‌های نادرست و روایات ساختگی در تفسیر قرآن را بررسی می‌کند؛ مانند حدیث بعوضه و تطبیق آن بر امام علی، اشتباه در شأن نزول آیه لیلت المبیт، داستان مشهور اطعام اهل بیت، روایات اسرائیلی درباره آدم و حوا، ذبیح بودن اسماعیل یا اسحاق، داستان‌های مربوط به یوسف و زلیخا، ازدواج پیامبر با زینب بنت جحش و تکبر یوسف در برابر یعقوب.

فصل سوم: روایات اعتقادی
این فصل به روایات مشهوری می‌پردازد که با باورهای اعتقادی پیوند دارند. نمونه‌هایی مانند حدیث لوک، کنز مخفی، حقیقت عقل، حسنات الابرار و سیئات المقربین، آنا النقطة تحت الباء، نزلونا عن الربوبیة، لزوم غسل معصوم توسط معصوم، دعای صنمی قریش، نحوست ایام و ماه صفر، حب الوطن من الایمان، حدیث مباهته و روایات تحریف قرآن بررسی و نقد می‌شود. نویسنده نشان می‌دهد که برخی از این روایات از نظر سند ضعیف‌اند و برخی از نظر محتوا با قرآن، عقل، سنت قطعی یا تاریخ مسلم ناسازگارند.

فصل چهارم: روایات تاریخی
این فصل به نقد روایات تاریخی مشهور اختصاص دارد. مباحثی مانند نهم ربیع و حدیث رفع القلم، داستان امامی که هیچ شب بدون زن نخوابیده است، روایات طلاق‌های متعدد امام حسن، تاریخ‌سازی برای ولادت و وفات حضرت معصومه، شیر خوردن پیامبر از ابوطالب، شیر خوردن امام حسین از پیامبر، بازی امام حسین با سگ، شهادت یا وفات پیامبر، مسمومیت پیامبر به دست زن یهودی و همچنین روایات مسمومیت پیامبر به دست عایشه و حفصه بررسی می‌شود. نویسنده در هر مورد به ضعف سند، تعارض با تاریخ قطعی، تعارض با شأن معصوم یا تعارض با قرآن و سنت اشاره می‌کند.

فصل پنجم: روایات عاشورا
این فصل به نقد روایات و گزارش‌های مشهور و تحریف‌شده درباره عاشورا می‌پردازد. نمونه‌هایی مانند فتوای شریح قاضی، داستان ذخیرة الحسین، سقایی حضرت عباس در کودکی، تسلیت ملائکه به پیامبر در یک‌سالگی امام حسین، گریه پیامبر از شنیدن خبر شهادت امام حسین، خواب امام حسین در کنار قبر پیامبر، روایات شهادت تعبدی امام حسین، تعداد بیعت‌کنندگان با مسلم، استعفای مسلم به دلیل فال بد، جمله قلوبهم معک و سیوفهم علیک، تبدیل حج به عمره، داستان ارینب، فرود اختیاری امام در کربلا، مذاکرات امام با عمر سعد، تعداد لشکریان، جدا نشدن یاران در شب عاشورا، اسب امام حسین، طلب آب برای طفل شیرخوار، نزول فرشتگان و اجنه، عروسی قاسم، جمله إن کان دین محمد، شعر إن الحیاة عقیدة و جهاد، شمر در قتلگاه، داستان شیر و فضه، حدیث ام‌ایمن، دفن امام حسین، نان و خرما دادن کوفیان و سر به محمل زدن حضرت زینب، ضجه‌زدن امام سجاد و تفسیر کهیعص بررسی می‌شود. در پایان فصل نیز منبع‌شناسی عاشورا و نقد منابع ضعیف یا ساختگی مانند مقتل منسوب به ابومخنف، امالی صدوق، نور العین، لهوف، روضة الشهداء، اسرار الشهادة، الدمعة الساکبة، تذکرة الشهداء و ناسخ التواریخ ارائه شده است.

این کتاب درباره چیست؟

کتاب «مشهورات بی‌اعتبار» به بررسی سندی و محتوایی آن دسته از احادیث مشهوری در مذهب شیعه می‌پردازد که فاقد اعتبار لازم هستند. روش نویسنده در ارزیابی روایات، روش رایج و مقبول غالب عالمان شیعی در طول تاریخ بوده است.

و مناسب چه کسانی است؟

دانشجویان علوم قرآن و حدیث

محققان فقه، کلام و تاریخ اسلامی

علاقه‌مندان به مباحث نواندیشی دینی