فهرست کلی مطالب:

• پیشگفتار
• فصل اول: کلیات (تاریخچه نظریه فطرت؛ فطرت و حوزه‌های مختلف معرفتی؛ تعریف فطرت)
• فصل دوم: ابن‌سینا و عقل
• فصل سوم: دکارت و تصورات فطری
• فصل چهارم: شهید مطهری و اولیات
• فصل پنجم: لاک و نقد فطریات
• فصل ششم: چامسکی و فطری بودن زبان
• فصل هفتم: شناخت پیشین و ادراکات فطری
• کتاب‌نامه

کتاب «ادراکات فطری» نوشتۀ علی اصغر خندان، پژوهشی فلسفی دربارۀ یکی از کهن‌ترین منازعات تاریخ اندیشه، یعنی نزاع عقل‌گرایی و تجربه‌گرایی در باب فطریات است. نویسنده می‌کوشد با تحلیل تاریخی و مفهومی، جایگاه نظریه فطرت را در نظام‌های فلسفی اسلامی و غربی روشن کند و به این پرسش پاسخ دهد که «ادراکات فطری چیست و چه نیست؟»

فصل اول به کلیات اختصاص دارد. نویسنده پس از مرور تاریخچه نظریه فطرت از پیش از افلاطون تا رواقیان و لرد هربرت، نسبت فطرت را با حوزه‌های هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، اخلاق، زبان‌شناسی، زیست‌شناسی، روان‌شناسی و دین بررسی می‌کند. سپس تعریف فطرت و تفاوت آن با مفاهیمی چون غریزه، سرشت، موروثی و اکتسابی را تبیین می‌کند.

فصل دوم با عنوان «ابن‌سینا و عقل» به این اشکال می‌پردازد که فطرت همان عقل است. نویسنده با تکیه بر آثار ابن‌سینا نشان می‌دهد عقل نظری و عملی دو قوه از قوای نفس‌اند، نه ماهیت نفس. ازاین‌رو فطرت غیر از عقل است و انسان علاوه بر عقل، ویژگی‌های خلقی دیگری نیز دارد.

فصل سوم به دکارت و تصورات فطری می‌پردازد؛ زمینه‌های تاریخی، روش دکارت، طبایع بسیط، انواع تصورات و ادله او بر فطری بودن برخی تصورات بررسی و نقد می‌شود. نویسنده با هفت اشکال، تقریر دکارت را ناکافی می‌داند و سه استدلال مستقل بر نفی تصورات فطری اقامه می‌کند.

فصل چهارم مهم‌ترین بخش کتاب است و به شهید مطهری و «اولیات» می‌پردازد. نویسنده مدعی است مراد از ادراکات فطری، تصدیقات بدیهی اولی است، نه تصورات فطری. او نُه استدلال بر فطری بودن اولیات ارائه می‌کند و نشان می‌دهد انکار بدیهیات با انکار قیاس تلازم دارد.

فصل پنجم به جان لاک و نقدهای او بر فطریات اختصاص دارد.

فصل ششم به نوام چامسکی و فطری بودن زبان می‌پردازد و آن را مهم‌ترین پیروزی عقل‌گرایان بر تجربه‌گرایان می‌داند.

فصل هفتم به شناخت پیشین (a priori) و پنج معنا و کاربرد آن می‌پردازد و پاسخ‌های تجربه‌گرایان را بررسی می‌کند.

این کتاب برای پژوهشگران فلسفه، معرفت‌شناسی، فلسفه ذهن، زبان‌شناسی و الهیات مفید است و تصویری جامع از بحث فطریات در سنت اسلامی و غربی ارائه می‌دهد.