فهرست کلی مطالب

• مقدمه: چرا دین و علم؟ / دین، علم و سکولاریسم / الگوهای رابطه دین و علم
• دین و علم در تاریخ: ارسطو، آگوستین، توماس قدیس، اصلاحات پروتستانی، گالیله، نیوتن، داروین، فروید
• علم و طبیعت‌گرایی در قرن بیستم: موفقیت علم، شناخت عینی، واقعیت‌گرایی و ضد آن، تضعیف حقیقت
• خدا و تکامل: تاریخ تکامل، نظریه تکامل، شواهد و پرسش‌ها، دلالت‌های دینی و فلسفی
• علم و شخص انسانی: چالش فهم سنتی، ماهیت آگاهی، اختیار، جاودانگی، هوش مصنوعی، هوش فرامادی
• نظم در جهان: برهان ویلیام پالی، برهان قوانین فیزیک، برهان آنتروپیک، نظم هوشمند
• خدا و جهان: انفجار بزرگ، خدا به عنوان علت نخستین، نسبیت و مکانیک کوانتوم، فعل خدا در جهان
• علم، دین و اخلاق: ژنوم انسان، سلول‌های بنیادین و شبیه‌سازی، درس‌هایی برای دانشمندان و مؤمنان

این کتاب اثری است از برندان سوئیتمن، استاد فلسفه دانشگاه راکهارست آمریکا، که با رویکردی فلسفی به بررسی رابطه میان علم و دین می‌پردازد. مترجم، دکتر علی‌اصغر زکوی، در مقدمه توضیح می‌دهد که این اثر پس از هشت سال به ویراست جدید رسیده و در آن منابع هر فصل به انتهای همان فصل منتقل شده است. نویسنده ابتدا به معرفی الگوهای مختلف رابطه دین و علم می‌پردازد: الگوی تعارض، استقلال، گفت‌وگو و تأثیر متقابل. او الگوی گفت‌وگو را به عنوان بهترین رویکرد معرفی می‌کند و می‌کوشد نشان دهد علم و دین می‌توانند یکدیگر را در درک حقیقت یاری دهند.

بخش تاریخی کتاب، سیر رابطه دین و علم را از ارسطو تا قرن بیستم پی می‌گیرد. نویسنده نشان می‌دهد که برخلاف تصور رایج، این رابطه همواره خصمانه نبوده و بسیاری از دانشمندان بزرگ، مؤمنان دینی بوده‌اند. در ادامه، نظریه تکامل داروین و دلالت‌های آن برای دین، فلسفه و اخلاق بررسی می‌شود. فصل مربوط به «شخص انسانی» به ماهیت آگاهی، اختیار و جاودانگی می‌پردازد و استدلال می‌کند که ویژگی‌های غیرمادی ذهن انسان در برابر توضیح کاملاً مادی مقاومت می‌کنند. نویسنده سپس براهین نظم، از جمله برهان ویلیام پالی و برهان قوانین فیزیک را تحلیل می‌کند و به نقد نظریه «نظم هوشمند» می‌پردازد.

بخش پایانی به خدا و جهان اختصاص دارد: نظریه انفجار بزرگ، برهان علت نخستین، و پرسش از چگونگی فعل خدا در جهان. نویسنده دیدگاه‌های مختلف را بررسی کرده و به ویژه به نقد الهیات پویشی وایتهد می‌پردازد.

در فصل آخر، ابعاد اخلاقی پیشرفت‌های علمی جدید مانند ژنوم انسان، سلول‌های بنیادین و شبیه‌سازی بررسی می‌شود. نویسنده تأکید می‌کند که علم به تنهایی نمی‌تواند به پرسش‌های اخلاقی پاسخ دهد و این پرسش‌ها در نهایت به جهان‌بینی‌های دینی یا سکولار ارجاع می‌یابند. این کتاب با این نتیجه‌گیری پایان می‌یابد که علم و دین نه تنها ناسازگار نیستند، بلکه در گفت‌وگویی سازنده می‌توانند به فهم عمیق‌تر واقعیت و معنای زندگی انسان کمک کنند. این اثر برای دانشجویان فلسفه دین، الهیات و علاقه‌مندان به مباحث علم و دین منبعی ارزشمند است.