فهرست مطالب

• دیباچه پژوهشکده اندیشه دینی معاصر
• مقدمه
• فصل اول: کلیات
• توانایی انسانی
• مفهوم توانایی رفتار اخلاقی (معانی چهارگانه و تعریف)
• فرایند انسان‌شناختی رفتار اخلاقی (در فلسفه اخلاق، فلسفه ذهن، روان‌شناسی و علوم شناختی)
• ماهیت دین و ابعاد هفت‌گانه آن
• نگرش درون‌دینی و برون‌دینی به توانایی رفتار اخلاقی
• فصل دوم: توانایی رفتار اخلاقی
• اراده آزاد و نسبت آن با توانایی
• معرفت اخلاقی
• انگیزش اخلاقی
• استدلال اخلاقی
• اخلاق باور
• مسئولیت اخلاقی
• ناتوانی اخلاقی (چرا ما غیراخلاقی رفتار می‌کنیم؟)
• فصل سوم: نقش دین در توانایی رفتار اخلاقی
• اخلاق، دین‌داری و بی‌دینی
• دین و تأمل اخلاقی در یک موقعیت خاص
• دین و انگیزش اخلاقی
• دین و مسئولیت اخلاقی (موردپژوهی سیره حضرت علی (ع))
• تأثیر عقلی، روان‌شناختی و شناختی دین بر فرایند رفتار اخلاقی
• دین و ناتوانی اخلاقی (مورد رفتارهای فریسیان در انجیل متی)
• فصل چهارم: دین و توانایی رفتار اخلاقی در اخلاق ایرانی
• مروری تاریخی بر رابطه دین و اخلاق در ایران (از باستان تا دوران معاصر)
• پیوند دین و اخلاق در اخلاق ایرانی
• فقه و توانایی رفتار اخلاقی
• مدرنیته ایرانی، اخلاق و دین
• خوانش‌هایتی از اخلاق در جامعه ایرانی (تحلیل بر اساس نظریه جاناتان هایت)
• آسیب‌شناسی اخلاق در جامعه ایرانی
• موانع توانایی رفتار اخلاقی در اخلاق ایرانی
• آسیب‌های رابطه دین و توانایی رفتار اخلاقی
• راه‌کارهای اصلاحی

دیباچه و مقدمه
در این بخش، نویسنده دغدغه اصلی خود را بیان می‌کند: چرا جامعه‌ای که متون دینی و اخلاقی غنی دارد، همچنان از رفتارهای ضداخلاقی رنج می‌برد؟ کتاب با تمرکز بر مفهوم «توانایی رفتار اخلاقی» و «ناتوانی اخلاقی» تلاش می‌کند تا نشان دهد چرا افراد با وجود دانستن خوب و بد، گاهی نمی‌توانند بر اساس اخلاق عمل کنند.

فصل اول: کلیات
این فصل به مبانی نظری می‌پردازد و مفهوم «توانایی» را از منظر فلسفه، روان‌شناسی و علوم شناختی واکاوی می‌کند. سپس ماهیت دین و ابعاد هفت‌گانه آن (مانند بعد مناسکی، عاطفی، عقیدتی و اخلاقی) را بررسی کرده و دو نگرش متفاوت (درون‌دینی و برون‌دینی) به رابطه دین و توانایی رفتار اخلاقی را معرفی می‌کند.

فصل دوم: توانایی رفتار اخلاقی
در این فصل، اجزای تشکیل‌دهنده رفتار اخلاقی به تفصیل بررسی می‌شوند؛ از «اراده آزاد» و «معرفت اخلاقی» تا «انگیزش» و «مسئولیت اخلاقی». نویسنده همچنین به مسئله «ناتوانی اخلاقی» می‌پردازد و با ارائه مباحثی مانند «اخلاق باور» (اندیشیدن صحیح) و نقش تقصیر در ناآگاهی، توضیح می‌دهد که چرا افراد در برخی موقعیت‌ها از انجام رفتار درست ناتوان می‌شوند.

فصل سوم: نقش دین در توانایی رفتار اخلاقی
نویسنده در این فصل به بررسی دقیق این موضوع می‌پردازد که دین چه تأثیری (مثبت یا منفی) بر توانایی رفتار اخلاقی انسان دارد. تأثیر دین بر انگیزش، استدلال، ذهن و روان فاعل اخلاقی بررسی می‌شود. همچنین با مطالعه موردی سیره حضرت علی (ع) و رفتار فریسیان در انجیل متی، نشان می‌دهد که چگونه دین‌داری می‌تواند هم به رشد اخلاق کمک کند و هم در صورت فهم نادرست، به مانعی برای رفتار اخلاقی (ناتوانی اخلاقی) تبدیل شود.

فصل چهارم: دین و توانایی رفتار اخلاقی در اخلاق ایرانی
این فصل، بخش کاربردی و جامعه‌شناسانه کتاب است. نویسنده تاریخچه رابطه دین و اخلاق در ایران را از دوران باستان تا مدرنیته بررسی می‌کند. سپس با استفاده از نظریه «شهودگرایی اجتماعی» جاناتان هایت، بحران‌ها و آسیب‌های اخلاقی جامعه امروز ایران (مانند تعارض نسل‌ها و افراط در برخی بنیادهای اخلاقی) را تحلیل می‌کند. در پایان، موانع موجود بر سر راه رفتار اخلاقی (مانند نگاه لوکس به اخلاق یا فرهنگ «مأمورم و معذورم») را برمی‌شمارد و راه‌کارهای عملی و اصلاحی (مانند تقویت شهود اخلاقی، آموزش مهارت‌ها و خوانش خردمندانه از دین) را ارائه می‌دهد.