فهرست مطالب

• شناسنامه و حقوق نشر
• مقدمه (سید رضا باقریان موحد)
• درباره این مجموعه
• درباره رسم‌الخط این مجموعه
• تشکر و سپاس
• ادواری‌نگاری رشدیه (سید فرید قاسمی)
• بازنشر نشریه «مکتب»
• شماره اول
• شماره دوم
• شماره سوم
• شماره چهارم
• شماره پنجم
• شماره ششم
• شماره هفتم
• بازنشر نشریه «طهران»
• تصویر جلد شماره اول
• شماره دوم
• شماره سوم
• شماره چهارم
• شماره ششم
• بخش تصاویر نشریات و اسناد تصویری

مقدمه و مقدمات تحقیق
نویسنده/محقق توضیح می‌دهد که این کتاب چهارمین مجموعه از پروژه «رشدیه‌پژوهی» است و در آن به سراغ نشریات میرزا حسن رشدیه رفته است. او تأکید می‌کند که در این مجموعه، متن نشریات، خام، بدون دخل‌وتصرف و عاری از تحلیل‌های تفسیری، بازنشر شده تا اصالت اسناد حفظ شود. همچنین از همراهی پژوهشگران و کتاب‌شناسان تشکر شده است.

ادواری‌نگاری رشدیه
این فصل بلندترین بخش تحلیلی کتاب است و به زندگی و فعالیت‌های مطبوعاتی میرزا حسن رشدیه می‌پردازد. محورهای آن عبارت است از:
– تولد و تحصیلات دینی رشدیه در تبریز و سفر به ایروان و آشنایی با شیوه‌های نوین آموزش.
– تأسیس مکتب در ایروان، تبریز، مشهد و تهران و مقاومت‌ها و مخالفت‌های متعصبان.
– نقش امین‌الدوله و حمایت‌های مالی و سیاسی از رشدیه.
– فعالیت‌های مطبوعاتی: انتشار شب‌نامه‌ها، «انجمن سری تنویر افکار»، نشریه‌های پنهانی مانند «لسان‌الغیب» و «غیرت».
– انتشار نشریه مکتب در ۱۳۲۳ق، با شمارگان سه‌هزار نسخه و سپس چهارهزار نسخه، چاپ عکس، آگهی‌ها و مطالب آموزشی.
– درگیری با وزیر انطباعات، تبعید به کلات و آزادی.
– انتشار نشریه طهران در ۱۳۲۶ق/۱۹۰۸م با شعار «مسلک مستقیم و مقصد مستمر حفظ حقوق ملی و ملکی و نشر معارف است».
– سال‌های پایانی عمر، خدمات آموزشی در قم و گیلان، تأسیس کلاس برای نابینایان و درگذشت او در ۱۳۲۳ش.

نشریه «مکتب»
این بخش بازنشر شماره‌های اول تا هفتم نشریه «مکتب» است. «مکتب» مجله‌ای آموزشی، اخلاقی و اداری بود و خود را «اولین اساس تربیت در ایران» معرفی می‌کرد. مهم‌ترین مضامین آن:
– مرام‌نامه و پروگرام مکتب: تعریف مکتب، تربیت، تعلیم، معلم، متعلم و وظایف مکتب‌دار.
– معنی مکتب: مکتب به‌عنوان «کارخانه آدم‌سازی» و تقسیم آن به چهارده صفحه/مهارت اخلاقی و آموزشی.
– ایقاظ متعلمین: خطاب‌های تربیتی و انگیزشی به دانش‌آموزان.
– خطاب به شورای عالی معارف و مدیران مدارس ملی: انتقاد از پراکندگی برنامه‌ها و درخواست یکسان‌سازی کتب و روش‌ها.
– عریضه مدیران مدارس ملی: ۱۲ درخواست، از جمله منع زبان خارجی در مدارس ابتدایی، نظارت بر مدارس خارجی، برنامه متناسب برای مدارس دخترانه و تصفیه برنامه معارف.
– مقایسه مدرسه سن‌لوئی و آلیانس: دفاع از سن‌لوئی و انتقاد از آلیانس.
– برنامه درسی مدارس مظفریه: تفکیک دروس بر اساس سال تحصیلی، از قرآن و خط تا حساب، تاریخ، جغرافیا، صرف و نحو، منطق و هندسه.
– تذکره قبول متعلمین: نمونه فرم ثبت‌نام و مشخصات دانش‌آموز.
– زندگی‌نامه‌های «زنده جاوید»: معرفی شخصیت‌هایی مانند شیخ هادی نجم‌آبادی و ستایش بانیان مدارس.
– آگهی‌ها و مکاتبات: معرفی کتاب‌هایی مانند «کفایة التعلیم» و «نطق صامت»، بحث حقوق مؤلفان و نقد گرانی کتاب‌های درسی.
– اشعار و مطالب ادبی: از جمله قصیده «مکتبیه وطنیه» و اشعار تربیتی.

نشریه «طهران»
این بخش بازنشر شماره‌های باقی‌مانده از نشریه «طهران» است؛ روزنامه‌ای سیاسی، اجتماعی و آموزشی در دوره مشروطه. مهم‌ترین موضوعات آن:
– اخلاق و حقوق: بحث درباره اخلاق، حقوق فردی و اجتماعی، لزوم اتحاد و انتخاب رهبر/اولی‌الامر.
– نقد عملکرد بلدیه: شکایت از وضع معابر، واگون‌ها، تصادف‌ها، اراضی بیرون دروازه شمیران و محجرهای چوبی.
– قانون انطباعات: نقد قانون مطبوعات و درخواست اصلاح آن به‌گونه‌ای که مانع نشر معارف نباشد.
– مشروطه و استبداد: نقد پنهان و آشکار استبداد، دفاع از مجلس و مشروطیت.
– آموزش و پرورش: پیشنهاد تأسیس مدارس ابتدایی مجانی به مناسبت جشن میلاد، تأسیس «انجمن اخلاق» و دعوت از دانشمندان برای تهذیب اخلاق.
– مسائل خارجی: بحث درباره روابط ایران و روس و عثمانی، سرحدات و سیاست بین‌الملل.
– گزارش‌های شهری و انتقادی: تصادف‌ها، وضع نظمیه، تخلفات اداری و مطبوعاتی.
– مکالمه‌های تمثیلی: مانند «مکالمه بهرام و بهمن» برای نقد غفلت و بی‌غیرتی.

بخش تصاویر نشریات
در پایان کتاب، تصاویر صفحه‌های اصلی نشریات، جلدها و برخی چهره‌ها/اسناد تصویری بازنشر شده است. این بخش ارزش آرشیوی و سندی دارد و برای پژوهشگران تاریخ مطبوعات، آموزش و دوره قاجار/مشروطه مفید است.