فهرست کلی مطالب:

• درآمد
• فصل اول: معناشناسی و آفاق تأویل در میراث روایی؛ تأویل در علوم اسلامی؛ رویکردهای تأویلی پیشینیان و پسینیان؛ مفاهیم پژوهش؛ واژه‌شناسی تأویل؛ کاربردهای قرآنی؛ نسبت تأویل و تفسیر؛ روایت و روایت‌های تأویلی
• فصل دوم: تأویل در روایت‌های تفسیری و منابع آنها؛ تأویل به مثابه ارزش و آموزه الهی؛ آموزش تأویل؛ اعتبار معرفتی و اعتبارسنجی روایت‌های تأویلی؛ منابع و ساختار روایت‌ها؛ روایت‌های شیعی و سنی؛ مراتب، تنوع و گستره تأویل؛ باطن؛ تأویل درست و نادرست
• فصل سوم: گونه‌شناسی تأویل در میراث روایی؛ تأویل غیرمتنی (تعبیر رؤیا، تأویل فعل، حکمت و فلسفه)؛ تأویل متن (تنزیل، تعیین مصداق، تحقق، تطبیق، جری، متشابه، اصولی/کالمی، توجیه، راز و رمز، تداعی معانی)
• فصل چهارم: ضرورت‌ها و معیارهای تأویل؛ مؤلفه‌های چرایی تأویل؛ ریشه‌های قرآنی؛ راز جاری بودن قرآن؛ نگرانی‌ها و مخاطرات؛ مالک‌ها و شرایط؛ مالک‌های درستی تأویل: ارجاع به قرآن، سازگاری با روش پیامبر و اهل بیت، سازگاری باطن با ظاهر
• نتیجه و جمع‌بندی، منابع

این کتاب پژوهشی جامع درباره «تأویل» در روایت‌های تفسیری اسلامی است. نویسنده با بررسی بیش از ۱۵۰۰ حدیث و منبع روایی، معناشناسی، کاربردها، گونه‌ها، شرایط و آسیب‌های تأویل را تحلیل می‌کند. هدف، ارائه تصویری روشمند از تأویل به عنوان جزئی ناگزیر از فهم دین است. این کتاب نشان می‌دهد تأویل در قرآن و حدیث جایگاهی کلیدی دارد و شامل انواع غیرمتنی (خواب، فعل، حکمت) و متنی (تنزیل، مصداق‌یابی، تحقق، تطبیق، جری، متشابه، اصولی/کالمی، رمزی و تداعی معانی) می‌شود. نویسنده میان تأویل درست و نادرست تفکیک می‌کند: تأویل درست باید با قرآن، سیره پیامبر و اهل بیت و ظاهر متن سازگار باشد؛ تأویل نادرست به رأی، تحریف و فتنه می‌انجامد. همچنین به اختلاف دیدگاه شیعه و سنی، خطر شخصی‌سازی تأویل، و روایت‌های باطنی که با متن ناسازگارند پرداخته و آنها را ذیل «تداعی معانی» تحلیل می‌کند. در پایان، ضرورت تأویل، راز جاری بودن قرآن، و معیارهای اعتبارسنجی آن ارائه می‌شود. این کتاب برای قرآن‌پژوهان، حدیث‌پژوهان و علاقه‌مندان به تفسیر و هرمنوتیک اسلامی مفید است.