فهرست کلی مطالب

• مقدمه و تقریر آیت‌الله العظمی مظاهری
• روش تفسیری علامه طباطبایی
• نکاتی درباره ساختار این خلاصه
• بخش‌های چهارگانه: بیان آیات، لغت، شرح، روایت
• تفسیر سوره‌های: حمد، بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف، انفال، توبه، یونس، هود، یوسف، رعد، ابراهیم، حجر، نحل
• مباحث توحید، نبوت، معاد، احکام، قصص انبیا، اخلاق و اجتماع

این کتاب برگرفته و خلاصه‌ای از تفسیر گران‌سنگ «المیزان» علامه سید محمد حسین طباطبایی است که با ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی و تقریر آیت‌الله العظمی حسین مظاهری، توسط عزت‌الله صالحی اصل تدوین و تنظیم شده است. هدف اصلی، ارائه تفسیری آموزشی، روان و قابل استفاده برای عموم علاقه‌مندان به قرآن، سخنرانان، محققان و قرآن‌پژوهان است؛ زیرا اصل المیزان به دلیل مباحث سنگین علمی، فلسفی و کلامی برای بسیاری از مخاطبان دشوار است.

کتاب بر پایه روش معروف علامه طباطبایی، یعنی «تفسیر قرآن به قرآن»، سامان یافته است. در این روش، آیات محکم برای فهم آیات متشابه و آیات مجمل با استفاده از آیات مفصّل توضیح داده می‌شوند. همچنین از روایات شیعه و اهل سنت، اقوال مفسران، مباحث لغوی و قرائن عقلی و نقلی بهره گرفته شده است. علامه به مکی و مدنی بودن آیات، سیاق، اتصال و پیوستگی آنها توجه ویژه دارد و از تطبیق آیات با فرضیه‌های علمی متغیر پرهیز می‌کند.

این خلاصه به چهار بخش اصلی تقسیم شده است:
۱. بیان آیات: نشان دادن ارتباط هر دسته از آیات با آیات قبل و بعد و بیان محتوای کلی آنها.
۲. لغت: گردآوری معانی واژگان کلیدی بر اساس منابعی مانند مفردات راغب و مجمع‌البیان.
۳. شرح: توضیح معارف، عقاید، احکام و مباحث تفسیری به زبانی کوتاه و روشن.
۴. روایت: گزینش احادیث کوتاه و کاربردی از ذیل آیات در المیزان.

مطالب کتاب شامل تفسیر سوره‌های حمد، بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف، انفال، توبه، یونس، هود، یوسف، رعد، ابراهیم، حجر و نحل است. در خلال آن، مباحثی چون توحید، ربوبیت، نبوت، معاد، قصص آدم، نوح، هود، صالح، ابراهیم، لوط، شعیب، موسی، یوسف و نیز احکام اجتماعی، اخلاقی و عبادی مطرح می‌شود. کتاب بر عدالت، احسان، وفای به عهد، پرهیز از فحشا و منکر، و پیوند با خدا تأکید دارد و در نهایت، چکیده‌ای از معارف قرآن را با بیانی ساده‌تر در اختیار خواننده قرار می‌دهد.