فهرست کلی مطالب

• مقدمه مترجم
• مقدمه نویسنده برای خواننده فارسی‌زبان
• فصل اول: درآمد: تکامل و دین در دنیای امروز
• فصل دوم: نظریه تکامل
• فصل سوم: تکامل و شواهد: مسائل و پاسخ‌ها
• فصل چهارم: تکامل: واکنش‌ها و پیامدها
• فصل پنجم: تکامل، تصادف، و موجبیت علّی
• فصل ششم: تصادف و اتفاق در تکامل
• فصل هفتم: خدا چگونه عمل می‌کند؟ سازگاری دین و تکامل
• فصل هشتم: تکامل و طرح، و چالش‌های مربوط به شر و اخلاقیات

کتاب «تکامل، تصادف، و خدا» نوشته برندن سویتمن، استاد فلسفه دانشگاه راکهرست آمریکا، با ترجمه علی شهبازی، اثری است که به یکی از مناقشه‌انگیزترین مباحث امروز یعنی نسبت میان نظریه تکامل و باورهای دینی می‌پردازد. سویتمن در این کتاب می‌کوشد نشان دهد که برخلاف تصور رایج، تکامل و دین نه تنها ناسازگار نیستند، بلکه می‌توانند کاملاً با هم سازگار باشند. نویسنده ابتدا چهار رهیافت اصلی به موضوع تکامل و دین را بررسی می‌کند: آفرینش‌باوری، سکولاریسم، تکامل خداباورانه، و الهیات پویشی. او سپس به تفصیل نظریه تکامل، شواهد فسیلی و ژنتیکی آن، و واکنش‌های گوناگون به این نظریه را تحلیل می‌کند.

محور اصلی استدلال سویتمن در فصل‌های پنجم و ششم شکل می‌گیرد، جایی که او به نقد سرسختانهٔ این ادعا می‌پردازد که فرایند تکامل حاوی عنصر مهمی از تصادف و اتفاق است. او با تمایز دقیق میان مفاهیمی چون «تصادف»، «اتفاق»، «احتمال» و «پیش‌بینی‌پذیری» استدلال می‌کند که جهان طبیعت کاملاً موجّب و متعین است و هیچ رویداد تصادفی واقعی در آن رخ نمی‌دهد. به باور او، علل پیشین هر رویداد نمی‌توانستند طور دیگری باشند، و بنابراین نتایج نیز ضرورتاً همان‌گونه که هستند، پدید آمده‌اند. این دیدگاه موجبیتی، به گفته نویسنده، نه تنها با علم سازگار است، بلکه پیش‌فرض بنیادین هر فعالیت علمی است.

در فصل هفتم، سویتمن به این پرسش می‌پردازد که خدا چگونه از طریق تکامل می‌آفریند و مفاهیمی چون علیت اولیه و ثانویه، فعل الهی، و دخالت خدا در طبیعت را بررسی می‌کند. او دیدگاه‌های متفکرانی چون جان پوکینگهورن و آرتور پیکاک را نقد می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه یک جهان موجّب می‌تواند حامل طرح و تدبیر الهی باشد.

فصل پایانی به چالش‌های مربوط به مسئله شر و اخلاقیات می‌پردازد. سویتمن استدلال می‌کند که نظریه تکامل مسئله شر را بدتر نمی‌کند و حتی می‌تواند بینشی تازه درباره آن فراهم آورد. او همچنین نشان می‌دهد که طبیعت‌گرایی تکاملی در تبیین نظام اخلاقی عینی، اختیار و فاعلیت اخلاقی انسان با مشکلات جدی روبه‌روست.

کتاب با این نتیجه‌گیری به پایان می‌رسد که نه تنها تکامل و دین با هم سازگارند، بلکه شواهد حاصل از خود تکامل ــ از جمله روند پیش‌رونده آن به سوی پیچیدگی و پیدایش موجودات آگاه و عاقل ــ حاکی از وجود طرح و تدبیر در طبیعت است.