فهرست کلی مطالب

• فصل اول: درآمد؛ فایده‌گرایی چیست؟ ضرورت مطالعه، طرح کتاب
• فصل دوم: فایده‌گرایی کلاسیک؛ پیشگامان، بنتام، میل، سیجویک
• فصل سوم: براهین فایده‌گرایی؛ دینی، بنتام، میل، سیجویک، هیر، موازنه متأمالنه
• فصل چهارم: به‌زیستی؛ لذت‌گرایی، نظریه ترجیح، فهرست عینی، حیوانات غیرانسان
• فصل پنجم: ناعدالتی و مطالبات؛ مثال‌های نقض، افراط‌گرایی، بازاندیشی ارزش و توزیع
• فصل ششم: افعال، قواعد و نهادها؛ عمل‌نگر، غیرمستقیم، قاعده‌نگر، سازمانی
• فصل هفتم: نتیجه‌گرایی؛ ساده، رضایت‌بخش، جانبدارانه، کانتی
• فصل هشتم: کارآمدی؛ عدم قطعیت، احتمال، مقایسه‌های درون‌فردی و میان‌فردی
• فصل نهم: آیندهٔ فایده‌گرایی؛ اخلاق جهانی، رفاه آیندگان، ارزش انسانیت
• منابع برای مطالعات بیشتر، واژه‌نامه، نمایه

این کتاب نوشته تیم ملگان و یکی از بهترین درآمدها به سنت فایده‌گرایی، از بنتام و میل و سیجویک تا مباحث معاصر است. نویسنده، فایده‌گرایی را نه یک نظریهٔ کهنه و صرفاً تاریخی، بلکه سنتی زنده و پرسش‌ساز معرفی می‌کند. او می‌کوشد نشان دهد چگونه اولویت‌های متفکران فایده‌گرا با تغییر بستر تاریخی دگرگون شده و چگونه این سنت امروز نیز در فلسفهٔ اخلاق، سیاست و اقتصاد حضور دارد.

کتاب با شرحی مختصر از پیشگامان آغاز می‌شود و سپس به سه چهرهٔ کلاسیک می‌رسد: جرمی بنتام با اصل فایده‌مندی، جان استوارت میل با تجربه‌گرایی و تمایز لذت‌های عالی و دانی، و هنری سیجویک با دوگانه‌انگاری عقل عملی. فصل سوم به براهین فایده‌گرایی اختصاص دارد؛ از دفاعیات دینی و استدلال بنتام و میل تا سیجویک، آر. ام. هیر و روش موازنهٔ متأملانه. فصل چهارم پرسش «به‌زیستی چیست؟» را با بررسی لذت‌گرایی، نظریهٔ ترجیح و نظریهٔ فهرست عینی پیش می‌برد و به مسائلی مانند ماشین تجربهٔ نازیک، لذت‌های سادیستی و جایگاه حیوانات غیرانسان می‌پردازد.

فصل پنجم یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب است: چهارده داستان کوتاه درباره ناعدالتی و مطالبات نامعقول، از کلانتر و پیوند عضو تا شکنجه‌گر و واگن برقی. نویسنده پاسخ‌های فایده‌گرایان، از انکار نتایج ضدشهودی تا بازاندیشی در رفاه و توزیع را بررسی می‌کند. فصل ششم به تمایز میان فایده‌گرایی عمل‌نگر، غیرمستقیم، قاعده‌نگر و نهادی می‌پردازد. فصل هفتم از فایده‌گرایی فراتر می‌رود و نتیجه‌گرایی ساده، رضایت‌بخش، جانبدارانه و اخلاق کانتی را می‌سنجد. فصل هشتم به کارآمدی و دشواری محاسبهٔ فایده، عدم قطعیت، احتمال عینی و ذهنی، و مقایسه‌های درون‌فردی و میان‌فردی می‌پردازد. فصل نهم آیندهٔ فایده‌گرایی را با مباحثی چون اخلاق جهانی، رفاه نسل‌های آینده و ارزش انسانیت ترسیم می‌کند.

ویژگی مهم کتاب، ساختار آموزشی آن است: هر فصل پرسش‌هایی برای بحث و مرور دارد و مفاهیم با مثال‌های روشن و آزمایش‌های فکری توضیح داده می‌شوند. این اثر برای دانشجویان فلسفهٔ اخلاق، علوم سیاسی، اقتصاد و علاقه‌مندان به عدالت، آزادی و اخلاق کاربردی بسیار مناسب است.