فهرست مطالب

• ۱. مقدمه: فصاحت و بلاغت
  ۲. علم معانی
  ۳. علم بیان
  ۴. علم بدیع
  ۵. خاتمه: سرقت‌های شعری
  ۶. منابع

کتاب «مختصر البلاغه» نوشتۀ هادی نصیری، خلاصه‌ای دقیق و درس‌نامه‌ای از کتاب «جواهر البلاغه» سید احمد هاشمی است. این کتاب برای آموزش علم بلاغت در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه تدوین شده و مباحث اصلی سه علم معانی، بیان و بدیع را در قالب درس‌های کوتاه، مثال‌های قرآنی و روایی و شعری، و تمرین‌های موضوعی ارائه می‌کند. هدف آن آشنایی دانش‌جویان با قواعد بلاغت، فهم بهتر متون دینی و ادبی، و توانایی تحلیل زیبایی‌شناسی کلام است.

مقدمه: در این بخش معنای لغوی و اصطلاحی فصاحت و بلاغت، فصاحت کلمه، فصاحت کلام و فصاحت متکلم، عیوبی که فصاحت را از بین می‌برد و تفاوت فصاحت و بلاغت توضیح داده می‌شود.

علم معانی: این فصل به مباحثی مانند اقسام کلام (خبر و انشا)، اغراض خبر، انشای طلبی (امر، نهی، استفهام، تمنی و نداء)، احوال مسند و مسندالیه، تقدیم و تأخیر، حذف، قصر، وصل و فصل، ایجاز، اطناب و مساوات می‌پردازد. هدف آن شناخت مطابقت کلام با مقتضای حال است.

علم بیان: در این بخش تشبیه و ارکان و اقسام آن، مجاز مرسل و مجاز عقلی، استعاره و انواع آن، و کنایه و اقسام آن بررسی می‌شود. این فصل به بیان شیوه‌های تصویرگری و انتقال معنا با زبان غیرمستقیم اختصاص دارد.

علم بدیع: این فصل محسنات معنوی و لفظی کلام را معرفی می‌کند؛ مباحثی مانند توریه، استخدام، طباق، مقابله، مراعات النظیر، مشاکله، طی و نشر، جمع، تفریق، مبالغه، عکس، جناس، سجع، رد العجز علی الصدر و مواربه.