فهرست مطالب

• مقدمه
• فصل اول: مختصری از احوال معاویه
• فصل دوم: فضائل معاویه
• فصل سوم: مخالفت‌های معاویه با سنت پیامبر
• فصل چهارم: معاویه و سب امیرالمؤمنین علی
• فصل پنجم: ابن‌تیمیه و معاویه
• فصل ششم: انحراف از معاویه ملاک تشیع
• نتیجه‌گیری
• منابعی برای مطالعه بیشتر
• کتابنامه
• نمایه

این کتاب پژوهشی حدیثی‌کلامی و مختصر درباره معاویة بن ابی‌سفیان است که بر پایه متون و منابع دست اول اهل سنت نوشته شده است. نویسنده می‌کوشد با بررسی روایات و گزارش‌های تاریخی، مصداق حدیث نبوی «نخستین کسی که سنت من را تغییر می‌دهد، مردی از بنی‌امیه است» را روشن کند و در ادامه نشان دهد که معاویه در چند محور فقهی و کلامی با سنت قطعی پیامبر مخالفت کرده است. کتاب به قصد تخریب شخصیت‌ها نوشته نشده و نویسنده تأکید می‌کند که تنها در صدد بیان حقایق تاریخی و حدیثی و ارائه تحلیلی مستند است.

فصل اول: مختصری از احوال معاویه
این فصل به زندگی‌نامه کوتاه معاویه می‌پردازد؛ از جمله اسلام آوردن او در فتح مکه، کاتب بودن برای پیامبر، امارت شام، مدت حکومت، خلافت و وفات او. همچنین زمینه‌ای برای طرح حدیث تغییر سنت و تطبیق آن بر معاویه فراهم می‌کند.

فصل دوم: فضائل معاویه
این فصل روایاتی را که در منابع اهل سنت، به‌ویژه صحیح بخاری و صحیح مسلم و سنن، درباره فضیلت یا ویژگی‌های معاویه نقل شده بررسی می‌کند؛ مانند روایت «اللهم اجعله هادیاً مهدیاً واهد به» و روایت «لا أشبع الله بطنه». نویسنده با بررسی سند و محتوا نشان می‌دهد که این روایات نمی‌توانند فضیلت معتبری برای او اثبات کنند و حتی برخی از آن‌ها با شأن نبوت سازگار نیستند.

فصل سوم: مخالفت‌های معاویه با سنت پیامبر
این فصل پنج محور از مخالفت‌های فقهی معاویه با سنت قطعی پیامبر را بررسی می‌کند: رباخواری؛ انتساب زیاد به ابوسفیان بر خلاف قاعده «الولد للفراش»؛ پوشیدن لباس حریر و لباس تهیه‌شده از پوست حیوانات حرام‌گوشت و درنده؛ بدعت گذاشتن اذان برای نماز عید فطر و قربان؛ و خرید و فروش خمر. نویسنده در هر مورد به روایات و گزارش‌های منابع اهل سنت استناد می‌کند.

فصل چهارم: معاویه و سب امیرالمؤمنین علی
این فصل به ماجرای سب و دشنام امیرالمؤمنین علی پرداخته و روایات صحیح مسلم و بخاری را در این باره نقل و تحلیل می‌کند؛ از جمله دستور معاویه به سعد بن ابی‌وقاص برای دشنام دادن به امام علی. نویسنده معنای «سب» و «نصب» را توضیح می‌دهد و دیدگاه اهل سنت درباره صحابه و عدالت آنان را نقد می‌کند. نتیجه فصل آن است که معاویه را می‌توان از مصادیق ناصبی و منافق دانست.

فصل پنجم: ابن‌تیمیه و معاویه
این فصل به دیدگاه ابن‌تیمیه درباره معاویه می‌پردازد. نویسنده نشان می‌دهد که ابن‌تیمیه اسلام معاویه را متواتر می‌داند، اتهام کفر و نفاق را از او رد می‌کند و حتی او و یزید را در شمار خلفای اثنا عشر قرار می‌دهد. کتاب این دفاع‌ها را نقد می‌کند و به تناقض‌های آن اشاره می‌کند.

فصل ششم: انحراف از معاویه ملاک تشیع
این فصل نشان می‌دهد که برخی عالمان اهل سنت، انحراف از معاویه را مساوی تشیع دانسته‌اند و کسانی مانند حاکم نیشابوری را به همین دلیل متهم کرده‌اند. نویسنده این معادله را نقد می‌کند و نمونه‌هایی از افرادی را که به سبب فاصله گرفتن از معاویه متهم به تشیع شده‌اند بررسی می‌کند.

نتیجه‌گیری
نویسنده در پایان نتیجه می‌گیرد که معاویه در سنت فقهی پیامبر تغییر ایجاد کرده، سنت سب امیرالمؤمنین را رواج داده و با وجود توجیه‌های اهل سنت درباره اجتهاد صحابه، عملکرد او با سنت قطعی نبوی مخالف است. همچنین دفاع ابن‌تیمیه از معاویه و یزید نقد شده و مصداق حدیث نبوی درباره تغییر سنت، معاویه دانسته شده است.

این کتاب درباره چیست؟

کتاب «معاویة بن ابی‌سفیان» درباره یکی از شخصیت‌های مهم و تأثیرگذار صدر اسلام است. ادعای اصلی کتاب این است که معاویه بدعت‌گذار در سنت رسول‌الله است و به امام اول شیعیان یا خلیفه چهارم مسلمانان اهانت کرده است.

و مناسب چه کسانی است؟

محققان تاریخ اسلام

پژوهشگران کلام اسلامی