فهرست مطالب

• مقدمه مؤلف
• فصل اول: خواجه نصیرالدین طوسی: زندگی، احوال و جایگاه وی در سنت اندیشه
• فصل دوم: نوشته‌های طوسی در اخلاق
• فصل سوم: الگو، ساختار و ویژگی‌های نظریه اخلاقی طوسی
• فصل چهارم: تحلیل کمال در نظریه اخلاقی طوسی
• فصل پنجم: چگونگی استکمال انسان: اشتداد وجودی یا حرکت در اعراض؟
• فصل ششم: تحلیل مفهوم لذت و مراتب آن نزد طوسی
• فصل هفتم: تحلیل مفهوم و مؤلفه‌های تحقق خارجی سعادت
• فصل هشتم: طب روحانی نزد طوسی
• فصل نهم: تحلیل فضیلت و طبقه‌بندی فضایل و رذایل نزد طوسی
• فصل دهم: فضایل و رذایل قوه ناطقه (حکمت و عدالت)
• فصل یازدهم: فضایل و رذایل قوه غضبی و شهوی
• برآیند کتاب
• کتاب‌نامه
• نمایه

این کتاب پژوهشی تحلیلی و نظام‌مند درباره نظریه اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی است. نویسنده می‌کوشد با رصد مبانی و مؤلفه‌های اخلاق‌پژوهی طوسی، چارچوب نظری و ساختار کلی دیدگاه او را ترسیم کند و به این پرسش اصلی پاسخ دهد که آرای اخلاقی طوسی را می‌توان نظریه اخلاقی دانست یا نظام اخلاقی، و این نظریه با کدام‌یک از طبقه‌بندی‌های رایج نظریه‌های اخلاقی قابل تطبیق است. کتاب همچنین نسبت طوسی با پیشینیان، وام‌داری‌ها و نوآوری‌های او را بررسی می‌کند. محور اصلی بحث، کمال و استکمال انسان است و مفاهیم سعادت، لذت، سلامت نفس، فضیلت و رذیلت در پیوند با آن تحلیل می‌شوند.

۱. فصل اول به زندگی، احوال، جایگاه معرفتی و سنت فکری خواجه نصیرالدین طوسی می‌پردازد و اهمیت او را در تاریخ اندیشه اسلامی و اخلاق‌نگاری نشان می‌دهد.

۲. فصل دوم نوشته‌های طوسی در اخلاق را معرفی و دسته‌بندی می‌کند؛ از آثار مستقل اخلاقی تا مباحث پراکنده اخلاقی در دیگر آثار و نوشته‌های مرتبط با مبانی انسان‌شناختی و علم‌النفسی.

۳. فصل سوم به ترسیم الگو، چارچوب نظری و ساختار کلی نظریه اخلاقی طوسی اختصاص دارد و مباحثی مانند تعریف نظریه، نظریه یا نظام بودن دیدگاه طوسی، محور و جهت‌گیری نظریه او و ویژگی‌های آن را بررسی می‌کند.

۴. فصل چهارم مفهوم کمال را به عنوان هسته مشترک نظریه اخلاقی طوسی تحلیل می‌کند؛ ماهیت و اقسام کمال، ابعاد کمال انسان، مراتب کمال و فرایند استکمال نظری و عملی.

۵. فصل پنجم به کیفیت استکمال انسان می‌پردازد و این پرسش را بررسی می‌کند که آیا کمال نفس به معنای اشتداد وجودی و حرکت جوهری است یا حرکت در اعراض؛ نویسنده دیدگاه طوسی را در نسبت با مبانی مشائی، اشراقی و عرفانی می‌سنجد.

۶. فصل ششم مفهوم لذت و مراتب آن را تحلیل می‌کند؛ تعاریف گوناگون طوسی از لذت، تقسیم لذت به حسی و عقلی، مراتب لذت و سازگاری تعریف فراگیر لذت با نظریه اخلاقی طوسی.

۷. فصل هفتم به تحلیل مفهوم سعادت و مؤلفه‌های تحقق خارجی آن می‌پردازد؛ تعریف سعادت، سنجه و مراتب آن، رابطه سعادت با فضیلت، علم و عمل، لذت‌های جسمانی و خیرهای خارجی.

۸. فصل هشتم طب روحانی نزد طوسی را بررسی می‌کند؛ مفهوم سلامت و بیماری نفس، سنجه سلامت، اسباب بیماری‌ها، الگو و راه‌کارهای درمان بیماری‌های نفس و راه‌های حفظ سلامت نفس.

۹. فصل نهم تحلیل فضیلت و طبقه‌بندی فضایل و رذایل نزد طوسی را ارائه می‌دهد؛ تحلیل قوای نفس در تناظر با فضایل، قانون وسط، اجناس و انواع فضایل و رذایل در آثار مختلف طوسی.

۱۰. فصل دهم به فضایل و رذایل قوه ناطقه می‌پردازد و دو فضیلت حکمت و عدالت، تعریف‌ها، انواع، رذایل مقابل و بیماری‌های مهلکه این قوه را بررسی می‌کند.

۱۱. فصل یازدهم فضایل و رذایل قوه غضبی و شهوی را تحلیل می‌کند؛ شجاعت و عفت، اجناس رذایل مقابل، انواع فضایل تحت آن‌ها و بیماری‌های مهلکه قوه غضبی و شهوی.

برآیند کتاب نیز جمع‌بندی مباحث و پاسخ به پرسش‌های اصلی پژوهش درباره مؤلفه‌های بنیانی، ساختار نظری، نظریه یا نظام بودن، نوع نظریه اخلاقی طوسی و نوآوری‌های اوست.

این کتاب درباره چیست؟

کتاب «نظریه اخلاقی خواجه نصیرالدین طوسی» با بررسی آثار اخلاقی، فلسفی و کلامی خواجه نصیرالدین طوسی، نظریه اخلاقی او را به‌صورت منسجم ارائه کرده است. به باور نویسنده غایت اخلاق در نگاه خواجه «سعادت» است. سعادت یعنی ادراک کردن و لذت بردن از کمالات نفس ناطقه است. نویسنده به تحلیل مفاهیمی نظیر: استکمال، لذت، سعادت، سلامت نفس، فضیلت و … در آثار خواجه پرداخته است.

و مناسب چه کسانی است؟

علاقه‌مندان به فلسفه اخلاق.

کسانی که متفکران مهم تمدن ایرانی- اسلامی را پیگیری می‌کنند.

اشخاصی که با تاریخ کلامی شیعه سر و کار دارند.