فهرست مطالب

• مقدمه ویراست جدید
• دیباچه
• ۱. گام نخست
• ۲. موقعیت
• ۳. گشایش با زمینه‌ای جذاب
• ۴. نقطه عطف و گشایش با معرفی شخصیت
• ۵. گشایش با گفت‌وگو
• ۶. گشایش مرکب
• ۷. گشایش با تعلیق
• ۸. گشایش با نمای بسته
• ۹. گشایش با فضا
• ۱۰. کارکرد صحنه در شروع داستان
• ۱۱. تصویری و ساده بودن شروع داستان
• ۱۲. با جمله‌های کوتاه، ساده و رسا آغاز کنید
• ۱۳. ضرب‌آهنگ در گشایش
• ۱۴. گشایش و نوع داستان
• ۱۵. آخرین حرف‌ها
• ۱۶. آنچه گذشت
• نمایه

این کتاب یک راهنمای کاربردی و کارگاهی برای علاقه‌مندان داستان‌نویسی، به‌ویژه نوقلمان نوجوان و جوان، است و به طور مشخص به یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین بخش‌های داستان، یعنی نقطه آغاز یا «گشایش» می‌پردازد. نویسنده با تکیه بر تجربه سال‌ها داستان‌نویسی و آموزش داستان، شیوه‌های گوناگون شروع داستان را با نمونه‌های فراوان از داستان‌های ایرانی و خارجی توضیح می‌دهد. کتاب پر از تمرین، مثال و تحلیل عملی است و می‌کوشد خواننده را گام‌به‌گام با فنون جذاب‌کردن آغاز داستان آشنا کند. از جمله مباحث محوری کتاب می‌توان به اهمیت جمله نخست، پرهیز از مقدمه‌چینی، تفاوت موقعیت و زمینه، نقش نقطه عطف، گشایش با گفت‌وگو، تعلیق، نمای بسته، فضا، صحنه، ضرب‌آهنگ و نسبت گشایش با نوع داستان اشاره کرد.

توضیح فصل‌ها

۱. گام نخست: این فصل اهمیت شروع داستان را نشان می‌دهد و توضیح می‌دهد که گشایش جذاب چگونه خواننده را به ادامه خواندن ترغیب می‌کند. نویسنده توصیه می‌کند داستان از اصل ماجرا آغاز شود و مقدمه‌های طولانی حذف شوند. همچنین روش «گتره‌ای‌نویسی» به عنوان راهی برای آغاز آسان‌تر داستان معرفی می‌شود.

۲. موقعیت: در این فصل مفهوم «موقعیت» تعریف می‌شود؛ یعنی هر چیزی که روال عادی زندگی را به هم می‌زند. انواع موقعیت مانند خیال‌انگیز، قابل پیش‌بینی، غیرقابل پیش‌بینی و جذاب بررسی می‌شود و نمونه‌های داستانی متعددی برای هر کدام ارائه می‌گردد.

۳. گشایش با زمینه‌ای جذاب: این فصل به زمینه یا وضعیت پیش از وقوع موقعیت می‌پردازد. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه می‌توان داستان را کمی پیش از موقعیت آغاز کرد، به شرط آنکه زمینه خودش جذاب باشد و خواننده را به ادامه ترغیب کند.

۴. نقطه عطف و گشایش با معرفی شخصیت: نقطه عطف، مرز میان زمینه و موقعیت است و جریان عادی را به جریان غیرعادی تبدیل می‌کند. این فصل همچنین به گشایش با معرفی شخصیت و تفاوت شخصیت‌پردازی مستقیم و غیرمستقیم می‌پردازد و نشان می‌دهد شخصیت جذاب چگونه می‌تواند آغاز داستان را گیرا کند.

۵. گشایش با گفت‌وگو: این فصل شیوه آغاز داستان با گفت‌وگو را آموزش می‌دهد. نویسنده تأکید می‌کند گفت‌وگو باید کوتاه، طبیعی، دارای کشمکش یا طنز و در خدمت انتقال اطلاعات و پیش‌برد داستان باشد. نمونه‌های متعددی از گفت‌وگوهای آغازین داستان‌ها تحلیل می‌شود.

۶. گشایش مرکب: گشایش مرکب ترکیبی از زمینه، موقعیت، شخصیت و گفت‌وگو است. این فصل نشان می‌دهد که بهترین و جذاب‌ترین گشایش‌ها معمولاً از ترکیب این عناصر ساخته می‌شوند. همچنین بازی با کارت‌های موقعیت برای چینش بهتر صحنه‌ها و یافتن نقطه شروع مناسب معرفی می‌شود.

۷. گشایش با تعلیق: این فصل به تعلیق یا انتظارآفرینی می‌پردازد و تفاوت آن را با غافل‌گیری توضیح می‌دهد. نویسنده با مثال معروف آلفرد هیچکاک درباره بمب زیر میز، نشان می‌دهد چگونه ایجاد نگرانی و کنجکاوی در خواننده می‌تواند آغاز داستان را جذاب کند.

۸. گشایش با نمای بسته: این فصل نمای باز و بسته را مقایسه می‌کند و توضیح می‌دهد که آغاز با نمای بسته، یعنی تمرکز بر جزئیات کوچک و شخصیت، معمولاً از مقدمه‌چینی دوری می‌کند و خواننده را سریع‌تر با اصل ماجرا روبه‌رو می‌سازد.

۹. گشایش با فضا: فضا یعنی احساسی که از صحنه ناشی می‌شود. این فصل به فضاسازی با استفاده از اشیا، نور، صدا، بو و احساسات می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه فضا می‌تواند به شخصیت‌پردازی و عمق‌بخشی به داستان کمک کند.

۱۰. کارکرد صحنه در شروع داستان: صحنه یعنی زمان و مکان جریان داستان. این فصل به انتخاب صحنه مناسب، توصیف مستقیم و غیرمستقیم صحنه، صحنه‌پردازی ایستا و پویا، و تفاوت وجه مشترک و وجه متمایز صحنه می‌پردازد.

۱۱. تصویری و ساده بودن شروع داستان: این فصل بر توصیف عینی در برابر توصیف مجرد و انتزاعی تأکید می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد چگونه با تشبیه، توجه به جزئیات و پرهیز از اطلاعات و اسم‌های فراوان، می‌توان آغازی ساده، تصویری و جذاب ساخت.

۱۲. با جمله‌های کوتاه، ساده و رسا آغاز کنید: این فصل به بافت نثر و اهمیت جمله‌های کوتاه و روشن می‌پردازد. نویسنده توضیح می‌دهد که جمله‌های بلند و مرکب می‌توانند خواننده را سردرگم کنند و چگونه با کوتاه‌کردن جمله‌ها می‌توان نثری روان‌تر و گیراتر ساخت.

۱۳. ضرب‌آهنگ در گشایش: این فصل مفهوم ضرب‌آهنگ درونی و بیرونی داستان را توضیح می‌دهد. نویسنده با مثال زورخانه نشان می‌دهد چگونه نویسنده می‌تواند سرعت روایت را کم و زیاد کند و میان هیجان موقعیت و فرصت تنفس خواننده تعادل برقرار سازد.

۱۴. گشایش و نوع داستان: این فصل به نسبت گشایش با گونه داستان و زاویه دید می‌پردازد. زاویه دید اول‌شخص، دوم‌شخص و سوم‌شخص، داستان نامه‌نگاری و خاطره‌نویسی، طنز، علمی‌تخیلی، تخیلی و پلیسی از جمله مباحث این فصل است.

۱۵. آخرین حرف‌ها: این فصل رابطه جزء و کل را در داستان توضیح می‌دهد و تأکید می‌کند گشایش باید در خدمت کل داستان باشد. همچنین به حفظ علاقه خواننده در داستان‌های تک‌موقعیتی و چندموقعیتی و نقش تمهید یا پیش‌بینی در گشایش می‌پردازد.

۱۶. آنچه گذشت: این فصل جمع‌بندی مباحث کتاب است و مهم‌ترین نکته‌های مربوط به گشایش داستان، انواع آن، تعلیق، ضرب‌آهنگ، صحنه، فضا و جمله‌نویسی را به صورت فشرده مرور می‌کند.